Лозарите алармираат, институциите уверуваат: Каде ќе заврши годинешниот род?

Откупот на годинешниот род на вранец повторно ја отвора старата дилема за македонските лозари: дали произведеното грозје навреме ќе најде купувач и по која цена, или дел од родот ќе остане непродаден. Додека надлежните уверуваат дека откупот се одвива без поголеми проблеми, лозарите од терен испраќаат поинаква порака и бараат институциите да ја согледаат состојбата директно на откупните пунктови.

Од Националната земјоделска мрежа реагираат дека реалноста со која се соочуваат производителите не може да се прикажува само преку официјалните статистики за преземените количини. Според нив, дел од лозарите се соочуваат со чекање и неизвесност околу преземањето на родот, а тоа, како што велат, создава дополнителен притисок врз земјоделците кои цела година вложувале средства и труд во производството.

Лозарите бараат јавно да се утврди колку од родот е навистина преземен, под какви услови и дали сите производители имаат еднаков пристап до откупот. Тие сметаат дека проблемите со пласманот не се појавуваат само во моментот кога грозјето пристигнува на пунктовите, туку се резултат на подолгогодишни слабости во организацијата на земјоделското производство, ценовната политика и позицијата на производителите во однос на откупувачите.

Од Националната земјоделска мрежа порачуваат дека земјоделците веќе подолго време се соочуваат со растечки трошоци за производство, гориво, репроматеријали и одржување на насадите, додека приходот од продажбата останува неизвесен. Според нив, ваквата состојба го доведува во прашање опстанокот на дел од лозарските семејства и ја намалува мотивацијата за продолжување на производството.

Особено проблематичен, според лозарите, е јазот меѓу официјалната слика и она што го гледаат производителите на терен. Тие бараат поголема транспарентност во текот на откупот, навремени информации и конкретни мерки доколку одредени количини грозје останат без пласман.

Од друга страна, Министерството за земјоделство ја отфрла оценката дека откупот е блокиран или дека преземањето на вранецот е запрено. Министерот Борче Серафимовски изјави дека откупните пунктови работат и дека значителни количества грозје веќе се преземени и преработени.

Според податоците што ги изнесе министерот, четиринаесет винарии на деветнаесет откупни места досега откупиле и преработиле повеќе од 35 милиони килограми грозје. Дополнително, винариите од сопствените лозови насади собрале и преработиле повеќе од седум милиони килограми.

Дел од производството, според Министерството, веќе заминува и на странските пазари. Досега биле извезени повеќе од 10,5 милиони килограми винско и трпезно грозје. Кога ќе се соберат количините што се извезени со оние што се преземени и преработени во домашните винарии, надлежните наведуваат дека од лозовите насади досега биле набрани повеќе од 54 милиони килограми грозје.

Министерот смета дека не треба од поединечни случаи да се создава општа слика за целиот откупен процес. Според него, значаен дел од годинешниот род веќе има обезбеден пласман и надвор од домашниот пазар.

Сепак, различните оценки покажуваат дека прашањето не е само колку грозје досега е преземено, туку и што ќе се случи со преостанатиот род и дали производителите ќе бидат задоволни од условите под кои се продава. За лозарите, времето е особено важен фактор бидејќи грозјето не може неограничено да се чува и одложувањето на откупот може директно да влијае врз неговиот квалитет и вредност.

Затоа спорот меѓу производителите и институциите во суштина се сведува на две различни гледишта за истата состојба. Министерството ги истакнува преземените и извезените количини како доказ дека откупот функционира, додека лозарите бараат да се земат предвид и условите под кои се одвива преземањето, времето на чекање и економската исплатливост на производството.

За македонското лозарство, последиците од оваа состојба можат да бидат долгорочни. Производството на грозје бара вложувања во текот на целата година, а лозарите не можат лесно да го променат производството од една сезона во друга. Ако приходот не ги покрива трошоците, дел од производителите може да се откажат од обработката на лозјата, што со текот на времето би можело да доведе до намалување на обработливите површини и производство.

Од друга страна, стабилен откуп и сигурен пласман би биле важни не само за лозарите, туку и за винариите, извозниците и целиот синџир поврзан со производството на вино и грозје. Токму затоа прашањето за годинешниот откуп има пошироко економско значење од самата една берба.

Во следниот период клучно ќе биде дали преостанатите количества ќе бидат навреме преземени и какви ќе бидат конечните резултати од сезоната. Додека институциите уверуваат дека процесот се одвива нормално, лозарите инсистираат реалната слика да се бара на нивите и откупните пунктови.

На крајот, одговорот на прашањето каде ќе заврши годинешното грозје нема да го дадат само бројките за досега преземени количини. Тој ќе зависи од тоа дали целиот род ќе најде пласман, дали производителите ќе успеат да ги покријат трошоците и дали лозарството ќе остане економски одржлива дејност за илјадници семејства што зависат од него.