Ќе исчезне ли „копањето“ биткоини? Одговорот е поинаков од она што многумина го мислат

Биткоинот има нешто што ниту една класична валута го нема во иста форма – однапред утврдена граница на неговата вкупна понуда. Нема централна банка која може едноставно да одлучи да создаде дополнителни милиони монети. Според правилата на мрежата, максималниот број биткоини е ограничен на 21 милион, а новите единици постепено се создаваат преку процесот познат како рударење.

Рударењето претставува дел од механизмот со кој се потврдуваат трансакциите и се одржува безбедноста на мрежата. Моќни компјутерски системи се натпреваруваат во решавањето на сложени математички задачи, а рударите кои ќе успеат да создадат нов блок добиваат награда. Таа награда, сепак, не останува иста засекогаш.

Клучен дел од системот е таканареченото преполовување. Приближно на секои четири години, или по секои 210.000 создадени блокови, наградата за рударите се намалува за половина. Кога биткоин-мрежата започна да функционира во 2009 година, наградата изнесуваше 50 биткоини за еден блок. Со текот на годините таа постепено се намалуваше, а по преполовувањето во април 2024 година падна на 3,125 биткоини по блок.

Тоа значи дека бројот на нови биткоини што влегуваат во оптек со текот на времето станува сè помал. Системот е дизајниран така што издавањето да продолжи со постепено забавено темпо, сè додека вкупната количина не се приближи до максималната граница од 21 милион.

Според сегашниот распоред, создавањето нови биткоини треба да продолжи до околу 2140 година. Но, тоа не значи дека рударите во следниот век ќе заработуваат со исто темпо како денес. Напротив, нивната награда во нови биткоини ќе продолжи да се намалува со секое ново преполовување.

Токму затоа рударењето денес е сосема поинаков процес од оној во првите години на биткоинот. Во почетокот било можно мрежата да се поддржува и со релативно обични компјутери. Денес за сериозно учество во рударењето се користи специјализирана опрема, која бара значителни количини електрична енергија и дополнителни трошоци за ладење и одржување.

Исплатливоста на рударењето затоа не зависи само од тоа колку биткоини може да се добијат. Важна улога има и пазарната цена на криптовалутата, цената на електричната енергија, ефикасноста на опремата и конкуренцијата меѓу рударите.

Колку повеќе рудари се натпреваруваат за наградите, толку е поголема конкуренцијата во мрежата. Тоа значи дека поседувањето моќна опрема само по себе не гарантира заработка. Трошоците можат значително да влијаат врз конечниот резултат.

Ова е особено важно и за оние во Македонија кои размислуваат за рударење. Времето кога било доволно да се користи домашен компјутер за сериозно создавање биткоини одамна помина. Денешното рударење е индустрија во која електричната енергија, специјализираната опрема и инфраструктурата имаат огромно значење.

Но, со постепеното намалување на наградите се поставува и едно многу поголемо прашање: што ќе се случи со рударите кога ќе биде создаден последниот биткоин?

Одговорот е дека нивната работа не би требало да престане. Рударите не се важни само поради создавањето нови монети. Тие учествуваат во обработката и потврдувањето на трансакциите и во одржувањето на безбедноста на мрежата.

Кога повеќе нема да има нови биткоини како награда, приходите на рударите треба сè повеќе да се потпираат на трансакциските надоместоци што ги плаќаат корисниците. Со други зборови, наградата би се менувала од новосоздадени биткоини кон надоместоци за извршената работа.

Секако, како ќе изгледа тој модел во 2140 година не може со сигурност да се предвиди. До тогаш технологијата, пазарот и начинот на користење на биткоинот може значително да се променат. Можно е да се промени и самиот економски однос меѓу рударите, корисниците и трансакциските надоместоци.

Она што е познато е дека ограничената понуда е еден од основните принципи врз кои е изграден биткоинот. Наместо постепено зголемување на понудата без однапред утврдена граница, системот предвидува намалување на темпото на создавање нови монети.

До последниот биткоин останува повеќе од еден век. За денешните корисници тоа изгледа како исклучително далечна иднина. Многу порелевантни се следните преполовувања и нивното влијание врз рударењето, трошоците и пазарот.

Но, токму долгиот временски хоризонт ја прави приказната за последниот биткоин интересна. Ако правилата на мрежата останат непроменети, еден ден новите биткоини навистина ќе престанат да се создаваат. Тогаш биткоин-мрежата ќе треба целосно да се потпира на својата економија на трансакции и на оние што имаат интерес да ја одржуваат нејзината безбедност.

До тој момент, „копањето“ ќе продолжи, но наградата за него постепено ќе станува сè помала. А токму тоа е суштината на дизајнот на биткоинот – ограничената понуда не се постигнува со еднократен прекин, туку со постепено забавување на создавањето нови монети во период што се протега на повеќе од еден век.