„За тие пари не работам“: Младите ги менуваат правилата на македонскиот пазар на труд

Младите кои влегуваат на пазарот на труд сè помалку се подготвени да ја прифатат првата понуда само за да стекнат работно искуство. Наместо по секоја цена да дојдат до првото работно место, новите генерации сè почесто ги разгледуваат условите, платата и можностите за напредување пред да донесат одлука.

Истражување за навиките и очекувањата на младите при вработување покажува дека за значителен дел од нив висината на платата е еден од клучните фактори при изборот на работно место. Околу две третини од испитаниците велат дека не би биле задоволни доколку нивната плата е под просечната во земјата.

Очекувањата се различни и кога станува збор за времето потребно за пронаоѓање работа. Најголемиот дел, односно 38 проценти, очекуваат да се вработат во период од еден до три месеци по завршувањето на образованието. Дополнителни 19 проценти сметаат дека ќе им бидат потребни од три до шест месеци, додека повеќе од 15 проценти очекуваат потрагата по работа да трае подолго од една година.

Во македонски услови, очекувањата за заработката се споредуваат со актуелните официјални податоци за платите. Просечната нето-плата во земјата во јуни 2026 година изнесувала 48.381 денар. За младите кои штотуку влегуваат во работниот однос, оваа сума претставува важна референтна точка кога проценуваат дали одредена понуда е прифатлива.

Сепак, економистите укажуваат дека просечната плата не може директно да се користи како мерило за почетната заработка. Во просекот се вклучени платите на работници со долгогодишно искуство, менаџери, специјализирани професии и вработени во сектори каде што приходите се значително повисоки. Поради тоа, платата на човек кој штотуку ја започнува кариерата природно може да биде пониска од националниот просек.

Но, младите при носењето одлука не ја гледаат само сумата наведена во договорот. За оние кои живеат сами, трошоците за домување, превоз, храна, комуникации и останатите секојдневни потреби значително влијаат врз тоа колку една понуда навистина им овозможува независен живот.

Сепак, платата не е единствениот критериум. Истражувањето покажува дека приближно една третина од младите сметаат дека почетната заработка не е пресудна, бидејќи очекуваат таа да се зголемува со стекнувањето искуство и професионалниот развој. Оттука, дел од нив се подготвени да започнат со пониска плата доколку работното место нуди реална можност за напредување.

Посебно место во очекувањата има информатичкиот сектор. За работните места во ИТ, младите имаат повисоки финансиски очекувања и, според истражувањето, очекуваат почетни плати од околу 600 до 700 евра. Атрактивноста на овој сектор се поврзува и со можностите за професионален развој и со условите за работа.

Интересот не е ограничен само на редовните вработувања. Младите сè почесто се интересираат и за сезонски и хонорарни ангажмани, особено кога тие можат да им обезбедат прво работно искуство. Меѓу областите во кои најчесто бараат можност за работа се продажбата, администрацијата, комерцијата, телефонската поддршка, маркетингот, економијата и човечките ресурси.

Од друга страна, податоците за слободните работни места покажуваат дека побарувачката за работници постои. Во второто тримесечје од 2026 година стапката на слободни работни места во земјата изнесувала 2,17 проценти, при што најголема потреба од работници имало во услужните дејности и продажбата.

Оваа состојба постепено го менува односот меѓу работодавците и оние кои бараат работа. Доколку порано младите почесто чувствувале дека мора да ја прифатат првата понуда за да влезат на пазарот на труд, денес дел од нив се подготвени да одбијат работа доколку условите не ги исполнуваат нивните очекувања.

За новите генерации, првата работа повеќе не претставува само можност да се стекне било какво искуство. Таа се гледа како почеток на професионалниот пат на кој платата, условите за работа, можноста за учење и перспективата за напредување треба да имаат свое место.

Пораката што произлегува од ваквите ставови е јасна: младите сакаат да работат и да стекнат искуство, но сè почесто сакаат за својот труд да добијат соодветен надомест. Во услови кога трошоците за живот растат, понудата за работа повеќе не се проценува само според тоа дали ќе донесе прво работно искуство, туку и според тоа дали може да обезбеди реална финансиска независност и перспектива за иднината.