Родителите победија: Вештачката интелигенција се забранува за најмладите ученици

Вештачката интелигенција сè побрзо навлегува во образованието, но истовремено расте и загриженоста за тоа колку рано децата треба да имаат пристап до неа. Наместо најмладите ученици веднаш да се потпираат на чет-ботови, дигитални тутори и други алатки што можат да им понудат готови одговори, сè поголем број образовни експерти и родители бараат повеќе простор за традиционалното учење. Во центарот на дебатата се прашањата за развојот на критичкото размислување, самостојното решавање проблеми и времето што децата го поминуваат пред екран.

Еден од најсериозните пресврти во оваа насока доаѓа од американскиот образовен систем. Во јавните училишта во Њујорк, каде учат повеќе од половина милион деца, се воведуваат значително построги правила за употребата на генеративната вештачка интелигенција. Новата политика предвидува чет-ботовите и алатките со вештачка интелигенција да не бидат достапни за учениците до деветто одделение, што опфаќа околу 600.000 деца, односно приближно две третини од целиот училишен систем.

Одлуката не се однесува само на самата технологија, туку е дел од пошироко ограничување на употребата на дигитални уреди кај најмладите. Училиштата нема да смеат да обезбедуваат индивидуални уреди за децата од предучилишна возраст до второ одделение, иако паметните табли во училниците ќе останат дозволени. Кај учениците од трето до петто одделение се препорачува индивидуалното користење на уредите да биде ограничено на 30 минути, додека за учениците во средните училишта предложената граница е 45 минути.

За постарите ученици пристапот е поинаков. Наместо целосно да се исклучи технологијата, се предвидува контролирано користење на одобрени алатки со вештачка интелигенција за конкретни образовни цели, меѓу кои описменување и подготовка за идната кариера. Дел од училиштата ќе бидат вклучени и во пилот-програми преку кои ќе се испитува како технологијата може да се користи во наставата без да ја замени работата на учениците и наставниците.

Интересно е што ограничувањата не се исти за наставниот кадар. Наставниците ќе можат да користат одобрени алатки со вештачка интелигенција при планирање на часови, превод и подготовка на комуникации, но нема да смеат да ги користат за оценување на учениците, следење на нивното однесување, советување или изработка на планови за специјално образование. Предвидени се исклучоци за помошни технологии за ученици со попреченост, за оние кои учат англиски јазик, како и за одредени образовни активности поврзани со програмирање, роботика, електронски книги и компјутерски тестирања.

Зад заострувањето на правилата стои и силен притисок од родителите. Првичните насоки за употребата на вештачката интелигенција предизвикаа остри реакции, по што родителски организации почнаа да бараат мораториум и собираа илјадници потписи. Загриженоста стигна и до градските власти, а повеќе од половина од членовите на Градскиот совет побараа пауза во употребата на овие технологии во училиштата, посочувајќи ги можните последици врз учењето и менталната благосостојба на децата.

Раководителот на образовниот систем Камар Самуелс подоцна призна дека првичниот пристап бил погрешно поставен и дека градот не ја погодил целта со првите насоки. Токму по овие реакции беше најавено заострување на правилата, особено кога станува збор за најмладите ученици. Во меѓувреме, училиштата добија насока да ја паузираат набавката на нов софтвер додека не биде објавена конечната политика, што отвори дополнителни дилеми за директорите кои зависат од различни дигитални системи во секојдневната работа.

Дебатата, сепак, одамна ги надмина границите на еден град. Во САД расте загриженоста дека премногу раното и неконтролирано користење на вештачката интелигенција може да го намали ангажманот на учениците и да влијае врз нивната способност самостојно да размислуваат и решаваат проблеми. Анкета на Националното јавно радио и Ипсос покажала дека повеќе од половина од наставниците сметаат оти вештачката интелигенција им го отежнува на учениците развојот на критичкото размислување, што дополнително го засилува притисокот врз училиштата да постават јасни граници.

Причината за ваквиот пристап особено се поврзува со возраста на учениците. Кај најмалите деца, образовниот процес не се сведува само на добивање точен одговор, туку вклучува игра, разговор, допир, социјална интеракција и учење преку директна работа со наставникот. Ако технологијата прерано стане главниот посредник во учењето, постои ризик дел од овие искуства да бидат потиснати од времето пред екран.

Кај постарите ученици, пак, целта е постепено да се создаде поинаков однос кон технологијата. Наместо едноставно да им се забрани вештачката интелигенција, идејата е тие да научат како функционира, каде може да биде пристрасна, какви ризици носи и зошто нејзините одговори секогаш треба критички да се проверуваат. Така, училиштето не се обидува да ја игнорира технологијата, туку да ги подготви учениците за свет во кој таа ќе биде неизбежен дел од образованието и работата.

Најголемиот предизвик сега ќе биде практичната примена на новите правила. Со почетокот на учебната година пред врата, училиштата ќе мора да ги усогласат наставата, дигиталните алатки и начинот на работа со новите ограничувања. Дополнителни насоки треба да подготвува работна група, но останува да се види дали овој модел ќе стане пример за други образовни системи или ќе покаже дека е многу потешко да се постави граница на вештачката интелигенција отколку што изгледа на хартија.

Суштината на промената е едноставна: најмладите деца прво треба да научат да мислат, да читаат, да пишуваат и самостојно да решаваат проблеми, а дури потоа да добијат моќни алатки кои можат дел од таа работа да ја направат наместо нив. Додека вештачката интелигенција станува сè поприсутна во секојдневниот живот, образовниот систем сега се соочува со спротивен предизвик – да одлучи не само како да ја користи технологијата, туку и кога да каже дека е премногу рано.