Русија пред Европа: Дигиталната рубља веќе тргна, дигиталното евро ќе почека до 2029 година

Русија го направи чекорот кон нова ера на дигитални плаќања, воведувајќи ја дигиталната рубља како трет облик на националната валута, покрај готовината и средствата што граѓаните ги чуваат на банкарските сметки. По повеќегодишно тестирање, дигиталната валута од денес почнува пошироко да се користи преку апликациите на најголемите руски банки, овозможувајќи им на граѓаните да плаќаат во продавници и да префрлаат средства на други корисници.

Иако на прв поглед станува збор за уште еден начин на плаќање, дигиталната рубља носи значително поинаков модел. За разлика од парите што се наоѓаат на сметка во комерцијална банка, дигиталната рубља се чува во дигитален паричник на платформата на централната банка. Корисниците, сепак, до паричникот пристапуваат преку банкарските апликации што веќе ги користат.

Дигиталната рубља не е криптовалута и нема променлива вредност. Таа е официјална дигитална форма на руската национална валута, издадена од централната банка, при што една дигитална рубља има иста вредност како една рубља во готовина или на традиционална банкарска сметка.

Системот е поставен така што граѓанинот може да има само еден дигитален паричник, но до него може да пристапува преку апликациите на повеќе банки. Најголемите руски банки, кои опфаќаат повеќе од 80 проценти од пазарот на плаќања, се подготвени за новиот систем, додека останатите финансиски институции треба постепено да се приклучуваат во наредните години.

Граѓаните можат месечно да префрлат до 300.000 рубљи од своите банкарски сметки во дигиталниот паричник, по што нема ограничување за трошењето или пренесувањето на средствата. За физичките лица трансакциите се бесплатни, но дигиталната рубља не носи камата и не може да се користи за отворање штедни влогови или добивање кредит.

Руските власти нагласуваат дека користењето на новата валута е доброволно. Дигиталните паричници не се отвораат автоматски, а платите и државните надоместоци не треба да се исплаќаат во дигитални рубљи без согласност на граѓаните.

Сепак, дигитализацијата на парите постепено ќе стане видлива во секојдневното пазарување. Најголемите трговски компании, според утврдените критериуми за приходи, почнуваат да добиваат обврска да овозможат плаќање со дигитални рубљи, а опфатот во следните години треба да се прошири и на помалите компании и трговци.

За руската држава, дигиталната рубља не е само средство за побрзо плаќање. Една од најзначајните карактеристики на системот е тоа што трансакциите се одвиваат преку единствена инфраструктура на централната банка, што овозможува следење на историјата на преносот на средствата.

Таквата поставеност може да ѝ даде на државата поголем увид во движењето на јавните средства и да помогне во контролата на буџетските плаќања. Но, истовремено, отвора и сериозни прашања за приватноста, бидејќи дигиталниот систем овозможува многу поголема следливост од традиционалната готовина.

Москва гледа и пошироко од домашниот пазар. Руската централна банка разгледува можности дигиталната рубља во иднина да се поврзе со дигитални валути на други држави, што би можело да овозможи директни прекугранични плаќања без целосно потпирање на постојната меѓународна платежна инфраструктура.

Сепак, системот засега има и ограничувања. Дигиталните рубљи не можат да се користат за плаќање без интернет, додека руската централна банка сè уште ги истражува технолошките можности за офлајн трансакции.

Во исто време, Европската Унија се движи во слична насока, но со значително побавно темпо. Европската централна банка го развива дигиталното евро како дополнителна форма на готовина која би можела да се користи низ целата еврозона, без да ги замени банкнотите, монетите или постојните банкарски сметки.

Еден од главните мотиви за проектот е намалувањето на зависноста од меѓународните платежни системи. Голем дел од европските земји денес се потпираат на глобални картични мрежи, а европските институции сметаат дека сопствено дигитално средство за плаќање би можело да ја зголеми финансиската автономија на Европа.

Дигиталното евро би можело да се користи во продавници, на интернет и за директни трансфери меѓу граѓаните. Основните услуги би требало да бидат бесплатни, а како и кај дигиталната рубља, на средствата во дигиталниот паричник не би се исплаќала камата.

Но, европскиот модел е замислен со поголем акцент врз приватноста. Особено важна разлика е можноста за плаќање без интернет, при што Европската централна банка најавува дека офлајн трансакциите би требало да имаат ниво на приватност слично на плаќањето со готовина.

Планирано е да постојат и ограничувања на износот што граѓанинот може да го чува во дигиталниот паричник. Причината не е само техничка, туку и финансиска – прекумерното префрлање средства од комерцијалните банки во дигитална валута би можело да создаде ризици за стабилноста на банкарскиот систем.

Европа сè уште го подготвува законскиот и техничкиот терен за дигиталното евро. Доколку регулативата биде усвоена според планираната динамика, тестирањето би можело да започне во втората половина на 2027 година, додека Европската централна банка би можела да биде подготвена за потенцијално воведување околу 2029 година.

Така се создава интересен пресврт во трката за дигитални национални валути. Русија веќе започна со пошироко користење на дигиталната рубља, додека Европа сè уште го гради системот што треба да го донесе дигиталното евро.

Двете страни, сепак, тргнуваат од различни приоритети. Рускиот модел става голем акцент на централизираната инфраструктура и следливоста на трансакциите, додека европскиот пристап се обидува да најде рамнотежа меѓу дигиталното плаќање, приватноста и стабилноста на банкарскиот систем.

На крајот, прашањето повеќе не е дали парите ќе станат дигитални, туку кој модел ќе стане стандард. Русија веќе го направи првиот голем чекор, а Европа ќе има уште неколку години да одлучи како ќе изгледа нејзината верзија на дигиталните пари.