Првиот џепарлак не е само пари: Како децата уште од училиште да научат да управуваат со своите финансии

Почетокот на учебната година не значи само враќање во училишните клупи, нови обврски и повторно воспоставување на секојдневната рутина. За родителите, септември носи и низа дополнителни трошоци, од училишен прибор и облека до пари за ужина, превоз и дружење со соучениците. Токму затоа овој период може да биде одлична можност децата постепено да започнат да учат како правилно да ги користат и распределуваат парите што ги имаат.

Џепарлакот може да биде многу повеќе од мал износ што детето го добива за да купи нешто што го сака. Ако родителите постават јасни правила и му дадат доволно простор на детето самостојно да одлучува, секојдневното располагање со тие пари може да стане прва практична лекција за финансиска одговорност. На тој начин, детето уште од најрана возраст може да разбере дека парите се ограничен ресурс и дека секоја одлука за трошење влијае врз она што ќе му остане подоцна.

Не постои универзален износ на џепарлак кој одговара на сите деца. Сумата и начинот на кој ќе се дава треба да зависат од возраста на детето, неговите реални потреби и можностите на семејниот буџет. Кај помладите ученици, неделниот џепарлак може да биде попрактичен, бидејќи на тој начин полесно се следи колку пари имаат и колку потрошиле, додека кај постарите деца постепено може да се воведе месечен износ со кој ќе учат да планираат однапред.

Најважно е правилата однапред да бидат јасни. Детето треба да знае колку пари ќе добива, колку често ќе ги добива и за кои намени може да ги користи, но и кои трошоци остануваат обврска на родителите. Доколку однапред договорениот џепарлак постојано се надополнува затоа што детето ги потрошило сите пари порано, тешко ќе ја разбере важноста на планирањето и распределбата.

Сепак, контролата не треба да биде толку голема што детето нема можност само да носи одлуки. Откако ќе му биде даден џепарлак, добро е родителите да му дозволат самостојно да одлучи како ќе го потроши. Дури и ако направи избор со кој родителот не се согласува, тоа може да биде корисно искуство од кое детето ќе научи нешто.

Ако, на пример, целиот износ го потроши веднаш, наместо укор може да следи разговор. Прашањето не треба да биде само зошто ги потрошило парите, туку дали е задоволно од изборот, што би направило поинаку следниот пат и дали би можело дел од сумата да ја зачува за нешто што повеќе го посакува. На тој начин детето постепено разбира дека секоја финансиска одлука има последица и дека парите потрошени денес нема да бидат достапни утре.

Пазарувањето на училишен прибор е уште една можност финансиското образование да стане дел од секојдневието. Наместо родителите сами да го направат целиот избор, детето може да биде вклучено во правењето список, споредувањето цени и одредувањето што навистина е потребно. Доколку сака поскап ранец, футрола или друг производ, разговорот за тоа колку чини и што друго би можело да се купи со истата сума може да биде многу покорисен од едноставното „не“.

Токму преку ваквите ситуации децата почнуваат да ја разбираат разликата меѓу потреба и желба. Едно е нешто што навистина им е потребно за училиште, а друго е производ што им се допаѓа затоа што е модерен или го имаат нивните другари. Кога ќе научат да ги споредуваат цената, користа и сопствените приоритети, полесно ќе носат финансиски одлуки и кога ќе станат повозрасни.

Штедењето, пак, најлесно се учи кога има конкретна цел. На детето можеби нема многу да му значи советот дека треба да „штеди за во иднина“, но доколку има јасна желба, како книга, играчка, слушалки или подарок за некого, процесот станува многу поразбирлив. Заедно може да се пресмета колку чини посакуваниот предмет, колку пари веќе има и колкав дел од секој џепарлак може да биде издвоен.

Корисно е детето да може визуелно да го следи напредокот. Тоа може да го прави преку касичка, тетратка или едноставна табела во која ќе запишува колку има заштедено. Кога ќе види дека малите суми постепено се собираат и го приближуваат до целта, штедењето престанува да изгледа како откажување од нешто и станува начин да се дојде до нешто што навистина го сака.

Финансиските навики најчесто не се создаваат преку една лекција, туку преку голем број мали одлуки во секојдневниот живот. Затоа, почетокот на учебната година може да биде идеален момент родителите да започнат отворени разговори со децата за парите, трошењето, штедењето и приоритетите.

Првиот џепарлак можеби изгледа како мала работа, но начинот на кој детето ќе научи да располага со него може да има големо значење подоцна. Наместо парите да бидат само средство за купување, тие можат да станат алатка преку која детето ќе научи да планира, да избира, да штеди и постепено да презема одговорност за сопствените одлуки.