Од Непал до Бангладеш: Странските работници ја менуваат Македонија

Македонскиот пазар на труд во последните години добива сè поинаква слика. Недостигот на работници во угостителството, градежништвото, производството и транспортот ги принудува компаниите да бараат кадар надвор од земјата, па работници од Турција, Бангладеш, Непал, Индија и други држави сè почесто стануваат дел од домашната економија.

Она што до пред неколку години беше релативно ретка појава, денес може да се види во различни сектори. Во хотелите и рестораните работат странски готвачи, келнери и помошен персонал, на градилиштата има работници од азиски земји, а производствените компании сè почесто се принудени да бараат кадар од странство за да ги пополнат работните места што остануваат празни со месеци.

Податоците покажуваат дека овој процес веќе не е само привремен одговор на сезонскиот недостиг на работници. Во текот на 2025 година биле издадени 8.509 позитивни мислења за работни дозволи за странски државјани, бројка која ги опфаќа и различните категории на ангажмани, меѓу кои се управители, менаџери и други работни позиции. Во истата година, 6.128 странски државјани добиле дозвола за привремен престој врз основа на вработување, при што станува збор за различни административни постапки и затоа бројките не треба директно да се споредуваат.

Најголем број позитивни мислења за работа биле издадени за државјани на Турција, вкупно 2.815. По нив следуваат Бангладеш со 1.567, Непал со 1.089 и Индија со 1.079 позитивни мислења, додека за државјани на Косово биле издадени уште 406. Статистиката покажува дека покрај традиционалните извори на работна сила, на македонскиот пазар постепено се појавуваат и работници од земји кои порано речиси и да не беа присутни во домашното стопанство.

Особено забележлив е растот на бројот на работници од Бангладеш и Непал. Во 2023 година само 12 државјани на Бангладеш добиле привремен престој поради работа, додека две години подоцна нивниот број се искачил на 626. Кај државјаните на Непал, бројот во истиот период се зголемил од 32 на 427, што покажува колку брзо се менува структурата на странската работна сила во земјата.

Причината за ваквиот тренд во најголема мера е недостигот на домашни работници. Работодавачите сè потешко наоѓаат луѓе подготвени да работат во сектори каде што условите се понапорни, работното време е подолго или работата е сезонска, додека голем број македонски граѓани во потрага по подобри приходи заминуваат во странство.

Угостителството е еден од секторите каде што проблемот најбрзо се забележува. Во текот на летната сезона рестораните, хотелите и туристичките објекти имаат зголемена потреба од готвачи, келнери, собарки и помошен персонал, токму во периодот кога дел од искусните домашни работници заминуваат на сезонска работа во Хрватска и други европски земји.

На тој начин се создава своевиден круг на недостиг. Македонскиот работник заминува таму каде што може да заработи повеќе, а домашниот работодавач, соочен со празно работно место, мора да бара нов кадар на друг пазар. Затоа во хотелите и рестораните сè почесто може да се сретнат работници од Непал, Бангладеш, Индија и други земји.

Слична е состојбата и во градежништвото, каде што потребата не е само од физички работници, туку и од искусни мајстори и квалификуван кадар. Дел од странските работници можат релативно брзо да бидат ангажирани за помошни и физички задачи, но работодавачите посочуваат дека стекнувањето искуство за посложени градежни работи бара време и обука.

Проблемот дополнително се усложнува поради конкуренцијата со европските пазари на труд. Македонските компании денес не се натпреваруваат само меѓусебно за работници, туку и со работодавачите од Хрватска, Словенија, Германија и други земји кои можат да понудат повисоки плати и подобри услови. Тоа особено ги погодува професиите за кои побарувачката е висока, а бројот на искусни работници ограничен.

Поради ваквата состојба, државата и во 2026 година утврди квота од 10.000 работни ангажмани за странски државјани. Најголемиот дел од квотата е предвиден за редовно вработување, додека останатиот дел е наменет за упатени и сезонски работници, што покажува дека странската работна сила веќе се третира како значаен дел од функционирањето на домашната економија.

Сепак, економистите и работодавачите предупредуваат дека увозот на работна сила не може сам по себе да го реши долгорочниот проблем. Странските работници можат да ги пополнат празните места и да им овозможат на компаниите да продолжат со работа, но причините поради кои домашните работници заминуваат од земјата остануваат.

Затоа, паралелно со привлекувањето работници од странство, се наметнува прашањето како да се задржи домашниот кадар. Повисоките плати, подобрите услови за работа, можностите за професионален развој и поголемата сигурност се фактори кои директно влијаат врз одлуката на работниците дали ќе останат во Македонија или ќе ја побараат својата иднина во друга земја.

Во меѓувреме, промената продолжува да се гледа насекаде околу нас. Работник од Непал во хотел, готвач од Бангладеш во ресторан, работници од Турција на градилиште или вработени од Индија во производствен погон повеќе не се необична слика.

Македонскиот пазар на труд постепено станува пазар на кој домашната и странската работна сила се мешаат во обид да се пополни празнината создадена од иселувањето, стареењето на населението и недоволниот број работници во одредени професии. Прашањето веќе не е дали странските работници ќе станат дел од македонската економија, туку колку нивната улога ќе расте во годините што следуваат.