Пет секунди за едно дрво: Кина со роботи го освојува пустинскиот песок

Она што до неодамна изгледаше како сцена од научнофантастичен филм, во Кина постепено станува реалност. Наместо илјадници работници со лопати, низ огромните пустински пространства на северот на земјата сè почесто се движат автономни машини, дронови и роботизирани системи кои ја преземаат работата на пошумувањето. Целта е амбициозна – со помош на технологијата да се забави ширењето на пустините и да се обноват деградираните површини.

Во овој нов пристап роботот не е само обична машина за копање. Тој може да го избере местото, да ја подготви почвата, да ископа дупка, да ја постави садницата, да ја затрупа со земја и да ја полее, пред да продолжи кон следното растение. Кај дел од поновите системи целиот процес може да трае само околу пет секунди по садница, што отвора можност за многу побрзо пошумување на терени каде човечката работа е исклучително тешка и скапа.

Идејата не е целосно нова. Истражувачки тим од East China Normal University уште во 2019 година тестирал робот за садење дрвја во пустината Алашан во Внатрешна Монголија. Машината била опремена со спирална дупчалка, автономен систем за движење и сензори за препознавање на околината, а за напојување користела соларна енергија.

Токму употребата на сончевата енергија е особено погодна за вакви услови. Пустинските региони располагаат со огромен број сончеви часови, но често немаат развиена инфраструктура и лесен пристап до електрична енергија. Наместо дополнително да се создава сложена мрежа за напојување, роботизираните системи можат дел од потребната енергија да ја добиваат директно од сонцето.

Кинеските истражувачи уште тогаш размислувале пошироко од создавање една машина за садење. Идејата била да се развие цел систем во кој различни роботи ќе можат да копаат, да поставуваат садници, да ги наводнуваат и да го следат нивниот развој. Со таков пристап автоматизацијата би можела да го намали бројот на луѓе потребни за работа во екстремно тешки услови.

Неколку години подоцна технологијата почна да се приближува до практична примена. Во 2025 година во близина на пустината Му Ус во северна Кина биле тестирани нови генерации интелигентни машини за пошумување. Процесот е речиси целосно автоматизиран: машината ја обработува почвата, ја поставува садницата, внесува вода околу коренот, ја враќа земјата и ја набива околу растението.

Во пробната фаза биле користени четири вакви машини, додека компанијата Jintaiming Technology Group тврдела дека една машина во текот на еден работен ден може да заврши работа еквивалентна на онаа на околу десет работници. Според проценките на компанијата, трошоците за работа можат да паднат на приближно 30 проценти од трошоците што би биле потребни за човечка работна сила.

Во пустината, сепак, проблемот не е само во садењето. Илјадници садници, вода и опрема треба да бидат транспортирани низ огромни пространства со песок, а токму тука во игра влегуваат и дроновите. Во еден од проектите во Внатрешна Монголија биле ангажирани околу 20 дронови за транспорт на садници, додека различни видови механизација требало да преземат значителен дел од работата на планираното пошумување на илјадници хектари песочно земјиште.

Така се создава нов модел во кој секој дел од процесот има своја улога. Луѓето го организираат и надгледуваат проектот, дроновите ја решаваат логистиката, роботите ја извршуваат физичката работа, а сензорите, навигацијата и вештачката интелигенција помагаат при изборот на локацијата и следењето на условите.

За Кина ова не е само технолошки експеримент, туку одговор на огромен еколошки и економски предизвик. Значителен дел од територијата на земјата е погоден од дезертификација, процес кој носи последици за земјоделството, водните ресурси, населените места и квалитетот на воздухот. Песочните бури и деградацијата на почвата се проблем со кој Кина се соочува со децении.

Еден од најголемите проекти започна уште во 1978 година. Three-North Shelterbelt Program, познат како кинескиот „Голем зелен ѕид“, има цел да создаде огромна зелена бариера во северните делови на земјата со комбинација од дрвја, грмушки, треви и други растенија кои можат да помогнат во стабилизирањето на почвата.

До крајот на 2024 година Кина објави дека успеала да го заврши и последниот дел од зелениот појас долг околу 3.000 километри околу пустината Такламакан. Во рамките на пошироките напори за обновување на северните региони, засадени се повеќе од 30 милиони хектари со дрвја.

Во истиот период значително се зголемила и шумската покриеност на земјата. Од околу 10 проценти во 1949 година, таа денес надминува 25 проценти. Сепак, бројките не значат дека борбата со дезертификацијата е завршена.

Пустината има свои правила, а едно од најважните е дека не секое засадено дрво преживува. Недостигот на вода, високите температури, силните ветрови и подвижниот песок можат за кратко време да уништат дел од вложениот труд. Затоа кинеските научници и власти постепено се оддалечуваат од идејата дека решението е едноставно масовно садење дрвја.

Сè поголемо значење има изборот на растителни видови кои можат да преживеат во сушни услови, како и употребата на треви и грмушки, системи за стабилизирање на песокот и постојан мониторинг на теренот. Технологијата треба да помогне не само да се засади растението, туку и да се утврди каде има најголема веројатност тоа да преживее.

Кина истовремено се обидува да го поврзе обновувањето на пустинските области со развојот на обновливата енергија. На одредени локации се поставуваат огромни соларни електрани, а под и околу нив се садат растенија отпорни на суша.

Соларните панели во такви системи можат да имаат двојна улога. Освен што произведуваат електрична енергија, тие создаваат сенка и можат да го намалат испарувањето на влагата од почвата, како и брзината на ветерот непосредно над земјата. На тој начин енергетската инфраструктура станува дел од поширок проект за стабилизирање и обновување на земјиштето.

Помеѓу 2025 и 2030 година Кина планира да инсталира 253 гигавати соларни капацитети поврзани со рехабилитација на околу 7.000 квадратни километри земјиште. Тоа покажува колку многу се променила логиката на борбата против пустината: наместо само да се обидува да ја запре природата со човечка сила, Кина сè повеќе комбинира роботи, дронови, соларна енергија, сензори и вештачка интелигенција.

Најголемиот предизвик сепак останува ист. Не е доволно дрвото да биде засадено за пет секунди. Вистинскиот успех ќе се мери со тоа дали ќе преживее пет, десет или повеќе години и дали целиот систем навистина ќе помогне во запирањето на дезертификацијата.

Токму затоа кинескиот експеримент со роботите во пустината е многу повеќе од приказна за необична машина. Тој претставува обид технологијата да се искористи за решавање на проблем кој со децении бара огромни човечки и финансиски ресурси. Ако роботите успеат да го направат пошумувањето побрзо, поевтино и попрецизно, пустината би можела да стане едно од местата каде што иднината на автоматизацијата ќе се тестира под најекстремни услови.