Дали новите податоци ќе го вклучат алармот: Време ли е за забрана на социјалните мрежи за деца?

Социјалните мрежи и онлајн-игрите одамна станаа дел од секојдневието на децата, но новите податоци отвораат сериозно прашање за тоа колку безбедно е најмладите да се движат низ дигиталниот свет без строги ограничувања и надзор. Во Македонија, едно од десет деца на возраст од 12 до 17 години било изложено на сексуална злоупотреба поврзана со технологијата во период од само една година, покажува извештајот на УНИЦЕФ. Најголем дел од случаите се поврзани со социјалните мрежи и онлајн-игрите, односно со просторот во кој децата поминуваат значаен дел од своето слободно време.

Ова не е само статистика, туку предупредување дека интернетот за децата може да стане простор во кој возрасни лица лесно доаѓаат до контакт со нив. Особено загрижува фактот што во 78 отсто од случаите сторителот бил човек што детето веќе го познавало. Тоа бил член на семејството, интимен партнер или лице кон кое детето имало симпатии, што покажува дека опасноста не секогаш доаѓа од целосно непознат профил зад екранот.

Проблемот станува уште посериозен затоа што злоупотребата често не се случува само еднаш. Половина од децата кои биле жртви доживеале повеќе од една форма на вознемирување, што покажува дека една опасна интеракција може да прерасне во повторливо и долготрајно изложување на притисок, манипулација или злоупотреба.

И покрај тоа што голем дел од децата разговарале со некого за она што им се случило, помалку од еден процент го пријавиле случајот кај надлежните институции. Срамот, стравот од осуда, недовербата и неизвесноста околу тоа што ќе се случи по пријавувањето се меѓу причините поради кои децата најчесто остануваат сами со проблемот.

Токму тука се поставува прашањето дали е доволно само да им кажеме на децата да бидат внимателни на интернет. Ако дете од 12 или 13 години има пристап до платформи на кои може да биде контактирано од непознати лица, изложено на манипулација и вовлечено во разговори што не може секогаш да ги препознае како опасни, тогаш одговорноста не може да се префрли врз самото дете.

„Несомнено е дека децата не може и не треба од нив да очекуваме сами да се заштитат од ваква злоупотреба“, порача Лесли Милер од УНИЦЕФ, нагласувајќи дека одговорноста е кај возрасните да спречат штета и да создадат побезбедна средина за децата.

Последиците од ваквите искуства можат да бидат сериозни и долготрајни. Според податоците наведени во извештајот, децата изложени на ваква злоупотреба имаат 11 пати поголеми изгледи за самоповредување, а 12 пати поголема е веројатноста за самоубиствени мисли или однесување. Тоа покажува дека дигиталната злоупотреба не завршува со затворање на апликацијата или бришење на порака, туку може да остави длабоки последици врз детето.

Затоа сè погласно се отвора и прашањето дали децата треба воопшто да имаат слободен и неконтролиран пристап до социјалните мрежи. Наместо секоја одговорност да се префрла врз родителите и децата, потребни се посериозни правила за тоа на која возраст децата можат да користат одредени платформи, како се проверува возраста и какви механизми мора да имаат компаниите за спречување контакт меѓу деца и потенцијални сторители.

Забраната или строгото ограничување на користењето на социјалните мрежи за најмладите не значи дека интернетот е непријател на децата. Тој може да биде корисен простор за образование, комуникација и забава, но проблемот е што децата често влегуваат во истиот дигитален простор во кој слободно се движат и возрасните, без да имаат доволно знаење, искуство и моќ да се заштитат од сите ризици.

Особено е важно што опасноста не се наоѓа само на социјалните мрежи. Онлајн-игрите, приватните пораки, четовите и платформите каде што децата комуницираат со други корисници исто така можат да бидат место за воспоставување контакт, манипулација и злоупотреба. Токму затоа едноставното ограничување на една апликација не е доволно ако детето само ја премести комуникацијата на друга платформа.

УНИЦЕФ препорачува модернизирање на законската рамка, полесно пријавување на злоупотребите, подобар пристап до правда и посилна психолошка и психосоцијална поддршка за жртвите. Потребни се и поголеми инвестиции во превенција и едукација, не само на децата, туку и на родителите и професионалците кои работат со нив.

Но, првиот чекор е да се прифати дека не можеме од едно дете да очекуваме да се однесува како искусен возрасен во дигитален простор кој е создаден за милијарди корисници. Ако возрасните знаат дека постојат сериозни ризици, тогаш нивна задача е да постават граници, да создадат заштитни механизми и да не ја оставаат одговорноста за безбедноста на самото дете.

Еден од десет адолесценти изложен на сексуална злоупотреба поврзана со технологијата во само една година е бројка која не смее да биде нормализирана. Зад секој процент стои дете кое можело да биде исплашено, засрамено или оставено без помош.

Ако социјалните мрежи не можат целосно да ги заштитат најмладите од вакви ризици, тогаш прашањето повеќе не е дали треба да има ограничувања, туку колку сериозни треба да бидат тие. Децата можат да почекаат со социјалните мрежи, но последиците од една погрешна порака, еден опасен контакт или една злоупотреба можат да останат со нив многу подолго.