Норвешка не се откажува од нафтата и гасот: Европа сè уште зависи од нејзината енергија

Додека Европската Унија забрзано работи на намалување на зависноста од фосилните горива и поставува амбициозни цели за зелената транзиција, Норвешка испраќа поинаков сигнал. Земјата планира да продолжи со експлоатацијата на нафта и природен гас, вклучително и со развој на нови наоѓалишта во Баренцовото Море.

Норвешките власти сметаат дека производството на фосилни горива треба да остане на високо ниво најмалку до 2035 година, особено поради важната улога што земјата ја има во снабдувањето на европскиот пазар.

По намалувањето на испораките на руски гас по почетокот на војната во Украина, значењето на Норвешка за европската енергетска безбедност значително порасна. Денес земјата обезбедува околу 30 проценти од природниот гас што го користат Европската Унија и Велика Британија, што ја прави еден од најважните енергетски партнери на континентот.

Токму тука се појавува еден од најголемите парадокси во европската енергетска политика. Брисел сака да го ограничи развојот на нови нафтени и гасни проекти во Арктикот поради климатските и еколошките ризици, но истовремено европската економија сè уште има потреба од стабилно снабдување со енергија.

Норвешка, пак, не покажува подготвеност својата политика целосно да ја приспособи на европските планови.

Норвешкиот министер за енергетика Терје Осланд смета дека продолжувањето на активностите во Баренцовото Море е оправдано од аспект на енергетската сигурност и дека новите резерви ќе бидат потребни доколку Норвешка сака и понатаму да биде еден од главните снабдувачи на Европа.

Причината е и во очекуваното движење на производството. Норвешката експлоатација на природен гас во последниот период е близу до рекордните нивоа, додека производството на нафта достигна највисоко ниво од 2009 година. Сепак, без нови инвестиции и нови наоѓалишта, производството по 2030 година би можело значително да опаѓа.

Баренцовото Море затоа има стратешко значење за иднината на норвешкиот енергетски сектор.

Осло посочува дека одредени делови од ова подрачје се без мраз и дека условите за производство се споредливи со оние во Северното Море. Покрај енергетската безбедност, норвешките власти го нагласуваат и економското значење на индустријата за северните делови од земјата, каде што нафтениот и гасниот сектор обезбедуваат голем број работни места и значајна економска активност.

Норвешката влада истовремено инсистира на тоа дека одлуката за користење на природните ресурси е суверено право на земјата. Тоа значи дека евентуалните европски ограничувања за нови арктички проекти не би значеле автоматски дека Норвешка ќе се откаже од нивниот развој.

Во Осло дури постои и јасен економски аргумент. Доколку европските земји не сакаат да купуваат нафта и гас произведени во Арктикот, норвешките компании можат да ги пласираат на други светски пазари.

Истото важи и за природниот гас. Дел од производството може да се преработува во течен природен гас, односно LNG, и преку постројката Мелкоја кај Хамерфест да се извезува на пазари надвор од Европа.

Тоа ѝ дава на Норвешка значително поголема слобода во односите со европските партнери. Европа има потреба од норвешкиот гас, но Норвешка не е целосно зависна од Европа како единствен купувач.

Дополнителен аргумент во корист на норвешката позиција доаѓа и од Меѓународната агенција за енергија. Нејзиниот извршен директор Фатих Бирол претходно оцени дека Европската Унија треба повторно да го разгледа својот став кон новите нафтени и гасни проекти во Арктикот, имајќи ја предвид потребата од енергетска сигурност во наредните години.

Сепак, противниците на новите проекти предупредуваат дека арктичките наоѓалишта не можат да ги решат краткорочните проблеми со снабдувањето, бидејќи нивниот развој трае со години. Дополнително, експлоатацијата во чувствителните арктички области отвора сериозни еколошки прашања.

Во меѓувреме, Норвешка почнува да се дистанцира и од една друга европска енергетска визија.

Со години земјата се сметаше за потенцијална „зелена батерија на Европа“, благодарение на огромниот хидроенергетски систем и поврзаноста со европските електроенергетски пазари преку подморски интерконектори.

Но норвешките власти сега се многу повнимателни кон идејата дека Норвешка треба да биде главниот стабилизатор на европскиот електроенергетски систем. Една од причините е зголемената чувствителност на домашните потрошувачи кон европските цени на електричната енергија.

Колку е поголема поврзаноста со европскиот пазар, толку полесно ценовните движења од континентот се прелеваат и на норвешкиот пазар. Тоа создаде незадоволство во земја која располага со огромни хидроенергетски ресурси и долго време уживаше во релативно евтина електрична енергија.

Пораката на Осло затоа станува сè појасна. Норвешка сака да остане важен партнер на Европа во енергетиката, но не сака целосно да ја преземе цената на европската енергетска транзиција.

За Брисел тоа претставува сериозен предизвик. Европа на долг рок сака значително да ја намали употребата на нафта и гас, но истовремено мора да обезбеди доволно енергија за домаќинствата и индустријата во периодот додека трае транзицијата.

По прекинот на голем дел од руските испораки, норвешкиот гас стана еден од клучните столбови на европската енергетска безбедност. Токму затоа секој потег на Норвешка поврзан со идното производство има потенцијално влијание врз целиот европски пазар.

Норвешка сега се обидува да ја задржи таа позиција што е можно подолго. Земјата има ресурси, инфраструктура и пристап до европските пазари, а истовремено располага со можност своите енергенси да ги продава и на други купувачи.

Европа, од друга страна, се наоѓа во многу покомплицирана позиција. Политички сака побрза зелена транзиција, но економски сè уште има потреба од стабилни количини на нафта и природен гас.

Токму затоа спорот околу иднината на норвешките арктички наоѓалишта не е само прашање на климатската политика. Тој е и прашање на европската енергетска безбедност, цените на енергијата и способноста на континентот постепено да ја намалува зависноста од фосилните горива без да ја загрози сопствената економија.

Норвешка, барем засега, нема намера да се откаже од својот највреден енергетски ресурс. А Европа ќе мора да најде начин да ја усогласи својата зелена амбиција со реалноста дека во следните години сè уште ќе има потреба од норвешката нафта и гас.