Огнот ќе згасне, но штетата останува: Колку навистина ја чинат Македонија пожарите?

Кога ќе избувне голем пожар, вниманието најчесто е насочено кон тоа каде се шири огнот, колкава површина е зафатена, дали се загрозени населени места и колку пожарникари и возила се испратени на терен. Додека огнената стихија трае, секој час е борба со времето. Но, кога последниот пламен ќе биде изгаснат, приказната не завршува.

Тогаш започнува една друга борба, многу потивка, но често далеку подолга – пресметката на штетата и трошоците за обновување. Големите пожари не оставаат само изгорена земја и црни стебла. Зад себе оставаат уништена имовина, изгубено производство, оштетена инфраструктура и природа на која понекогаш ѝ се потребни години за да се опорави.

Македонија и ова лето се соочува со голем број пожари на отворено. Само во периодот од утрото на 20 до утрото на 21 август биле регистрирани 35 пожари, од кои дел останале активни, додека во текот на денот биле пријавени и нови жаришта. Зад секој од нив стои одреден трошок, но кај големите пожари сметката може да стане огромна.

Највидливи се трошоците за самото гаснење. На терен со часови или денови работат пожарникари, полицајци, припадници на други служби и доброволци. Се трошат гориво, вода и противпожарна опрема, а возилата и механизмите мора да бидат постојано подготвени за работа.

Кога огнот зафаќа непристапен терен, потребна е и воздушна поддршка. Тогаш трошоците дополнително растат, бидејќи секој час ангажирање на воздухоплов подразбира гориво, екипаж, одржување и други оперативни расходи. Сепак, овие трошоци се само почетокот на економската сметка.

Многу поголема штета може да настане на просторот што ќе остане зад пожарот. Кога гори шума, не се губат само дрвјата што се гледаат на фотографиите од опожарените подрачја. Се уништува дрвна маса со економска вредност, се оштетуваат природните живеалишта и се зголемува опасноста од ерозија и деградација на почвата.

Природата не може да се обнови со едно вложување и за неколку месеци. На дел од шумските површини им се потребни години, а понекогаш и децении за повторно да добијат изглед и функција слични на оние пред пожарот.

Колкави можат да бидат директните финансиски последици покажува и официјална проценка за подрачјето на Делчево. Во анализираниот период, 96 шумски пожари зафатиле 4.073,77 хектари шумски површини, а директната материјална штета била проценета на повеќе од 2,63 милијарди денари, односно околу 42,8 милиони евра.

Но и ваквата сума не ја покажува целата слика. Директната материјална штета е само еден дел од загубите. Зад неа остануваат и последиците врз производството, природата, локалната економија и животот на луѓето.

Кога пожар ќе зафати земјоделски површини, последиците можат да се почувствуваат уште во истата сезона. Земјоделецот може да остане без очекуваниот род и без приход. Кај овоштарниците и другите повеќегодишни насади ситуацијата е уште посложена, бидејќи повторното засадување не значи дека производството веднаш ќе се врати. Потребни се години додека новите насади повторно достигнат целосна продуктивност.

Ако огнот стигне до населено место, штетата може да биде уште посериозна. Изгорена куќа не значи само уништен покрив. Во пожар можат да бидат уништени електричните и водоводните инсталации, мебелот, белата техника, прозорците, фасадата и личниот имот. Дополнително, семејствата може да се соочат со трошоци за привремено сместување, расчистување и повторна изградба.

Пожарите можат да ја погодат и инфраструктурата. Електрични столбови, кабли, патишта, водоводни системи и телекомуникациска опрема можат да бидат оштетени или целосно уништени. Секоја од овие ставки бара санација, а средствата на крајот мора да дојдат од некого.

Дел од трошокот може да го преземе државата, дел општините или јавните претпријатија, а во одредени случаи и осигурителните компании. Но кога штетата не е покриена, товарот паѓа врз сопствениците и граѓаните. Затоа големиот пожар не е само природна или безбедносна опасност, туку и сериозен економски удар.

Постои и трошок кој потешко се забележува и речиси никогаш не се појавува во првите извештаи. Тоа е изгубената економска активност.

Кога голем број луѓе, возила и механизација со денови се ангажирани во гаснењето, тие ресурси не можат да се користат за други работни задачи. Затворените патишта го забавуваат транспортот, пожарите во туристичките региони можат да влијаат врз посетите и резервациите, а земјоделците и локалните бизниси може да претрпат загуби и кога нивниот имот директно не е зафатен од пламените јазици.

Токму затоа вистинската цена на еден пожар не може да се пресмета само со бројот на изгорени хектари. Во пошироката сметка треба да влезат интервенцијата и гаснењето, уништената шума, земјоделското производство, оштетените домови и објекти, инфраструктурата, изгубените приходи и средствата потребни за обновување на погоденото подрачје.

Од тука произлегува и едно од најважните прашања: колку чини превенцијата во споредба со последиците од пожарот?

Подобро одговорот да се бара пред да избувне огнот. Подобро одржувани противпожарни патишта, системи за рано откривање, расчистување на критични појаси, опремени локални противпожарни единици и брза реакција можат да помогнат пожарот да биде откриен и ставен под контрола пред да прерасне во катастрофа.

Секој пожар има свој почеток, но неговите последици можат да траат многу подолго од самото гаснење. Пламенот може да исчезне за неколку часа или денови, но обновувањето на шумата, земјоделското производство, домовите и инфраструктурата може да трае со години.

Затоа пожарот не завршува кога ќе се изгасне последниот пламен. Тогаш само започнува пресметката. А таа, директно или индиректно, на крајот ја плаќа целото општество.