Го напуштил училиштето, а на 25 години стана милијардер: Неверојатната приказна на Џејмс Даком

На само 25 години, Џејмс Даком влезе во редот на најмладите самостојно стекнати милијардери во светот. Неговата приказна не започнува со диплома од престижен универзитет, ниту со долгогодишна кариера во индустријата за полупроводници. Напротив, Даком го напуштил средното училиште уште во 2017 година, а неколку години подоцна одлучил да го прескокне и факултетот за да се посвети на сопствените технолошки идеи.

Денес неговото име се поврзува со Olix, лондонски стартап за развој на напредни чипови за вештачка интелигенција, кој за само две години успеа да привлече стотици милиони долари инвестиции и да достигне проценета вредност од 3,3 милијарди долари.

Токму растот на Olix го внесе Даком во милијардерскиот клуб. Според проценките, тој поседува околу 30 отсто од компанијата, што неговиот удел го прави вреден околу милијарда долари. Дополнителна вредност му носи и неговиот удел во првиот стартап, CoMind, кој продолжува да го води одделно.

Даком првиот чекор во светот на технологијата го направил уште како тинејџер. Во 2017 година ја основал CoMind, компанија насочена кон следење и анализа на мозочната активност. Наместо традиционалниот пат што подразбира средно образование, факултет и потоа вработување, тој решил директно да влезе во претприемачкиот свет.

Четири години подоцна ја добил и престижната Thiel Fellowship, програма која им овозможува на младите претприемачи да го прекинат или одложат формалното образование и да се посветат на развојот на своите компании.

Искуството што го стекнал со CoMind подоцна станало основа за неговиот нов потфат. Даком не се префрлил едноставно во друга технолошка област. Фотониката и работата со пренос на податоци преку светлина му дале основа за идејата што денес ја развива преку Olix.

Компанијата е основана во Лондон во 2024 година, а нејзиниот развој доби драматично забрзување во текот на оваа година. На почетокот на август Olix собра 312 милиони долари од инвеститори, меѓу кои се Fundomo, производителот на чипови Arm, квантитативниот фонд Hudson River Trading, коосновачот на Netflix Рид Хејстингс и британскиот фонд Sovereign AI.

Со новата инвестиција вредноста на компанијата достигна околу 3,3 милијарди долари, што е речиси тројно зголемување за само шест месеци.

Растот на Olix се случува во момент кога светот на вештачката интелигенција бара нови начини за зголемување на компјутерската моќ без паралелно да ги зголемува трошоците за енергија и инфраструктура. Денес Nvidia доминира во голем дел од пазарот на чипови за вештачка интелигенција, но сè поголем број стартапи се обидуваат да најдат специјализирани решенија за различни фази од работата на моделите.

Даком смета дека иднината не мора да му припаѓа на еден универзален чип кој ќе се обидува да извршува што е можно повеќе различни задачи. Наместо тоа, Olix развива пристап во кој различните делови од процесот на инференција се обработуваат со специјализирани чипови.

Инференцијата е фазата во која веќе обучениот модел на вештачка интелигенција го користи наученото знаење за да даде одговор, предвидување или друг резултат. Со оглед на тоа што бројот на корисници и обемот на задачи што ги извршуваат системите со вештачка интелигенција растат со огромна брзина, токму оваа фаза станува сè поскапа и енергетски поинтензивна.

Olix сака да го промени начинот на кој се дизајнира хардверот за тој процес.

Особеноста на технологијата е и во тоа што чиповите користат фотоника. Наместо податоците меѓу одредени компоненти да се пренесуваат исклучиво преку електрични сигнали, тие се пренесуваат со помош на светлина. Идејата е на тој начин да се намалат доцнењето и потрошувачката на енергија, што станува особено важно кога огромни количини податоци мора да се обработуваат за кратко време.

Компанијата воедно се обидува да избегне зависност од одредени типови меморија со исклучително висока пропусност, чија достапност во моментов претставува проблем за производителите на напреден хардвер.

Првите чипови на Olix би требало да стигнат до клиентите во втората половина на 2027 година. Тоа значи дека милијардерскиот статус на Даком во голема мера се темели на идниот потенцијал на технологијата, а не на долга историја на комерцијален успех.

Токму затоа неговиот пример е интересен и од поширока перспектива.

Даком е еден од само мал број самостојно стекнати милијардери во светот кои сè уште немаат наполнето 30 години. Неговата позиција е уште понеобична бидејќи е еден од ретките такви претприемачи кои не доаѓаат од САД.

Во Европа, неговата генерација на млади милијардери веќе се шири благодарение на бумот на стартапите поврзани со вештачката интелигенција. Меѓу нив се и Швеѓаните Арвид Лунемарк и Фабијан Хедин.

Лунемарк е коосновач на компанијата Cursor, која развива алатки за програмирање со помош на вештачка интелигенција, додека Хедин е еден од основачите на Lovable, стартап познат по својот пристап кон таканареченото „vibe coding“. Растот на вредноста на овие компании создаде огромни лични богатства за нивните млади основачи.

Во САД, пак, конкуренцијата за титулата најмлад самостојно стекнат милијардер е уште пожестока. Еден од најмладите е Сурја Мида, коосновач на Mercor, компанија за регрутирање со помош на вештачка интелигенција.

Овие примери покажуваат колку брзо новата технологија може да создаде огромни вредности. Стартапите кои пред само неколку години биле мали тимови со идеја денес можат да достигнат милијарди долари проценка доколку инвеститорите веруваат дека нивната технологија може да стане дел од идната инфраструктура на вештачката интелигенција.

Но, токму тука лежи и најголемиот ризик за Даком.

Пазарот на специјализирани чипови е преполн со компании кои се обидуваат да понудат поефикасни решенија од традиционалните процесори. Меѓу конкурентите е d-Matrix, кој има поддршка од Microsoft, како и стартапите MatX, Etched и лондонскиот Fractile.

Во трката влезе и Nvidia. Компанијата веќе направи големи потези кон технологиите што можат да ја зајакнат нејзината позиција во инференцијата на моделите со вештачка интелигенција, вклучително и договорот со Groq вреден 20 милијарди долари.

За Olix тоа значи дека има огромен пазар пред себе, но и конкуренти со многу повеќе капитал, искуство и инфраструктура.

Даком, сепак, верува дека неговата компанија има поинаков пристап. Наместо да се обиде директно да го реплицира она што веќе го прават најголемите производители на чипови, тој сака да ја промени архитектурата на системите за вештачка интелигенција и да ги подели задачите меѓу специјализирани компоненти.

Во таа стратегија се гледа и неговата цела деловна филозофија. Ако вештачката интелигенција продолжи да се шири со сегашното темпо, ќе биде потребен хардвер што ќе овозможи моделите да работат побрзо, поевтино и со помала потрошувачка на енергија.

Прашањето е дали Olix навистина ќе успее да го испорача она што инвеститорите го очекуваат.

За Даком, следните две години ќе бидат многу поважни од милијардерскиот статус што го стекна на 25 години. Вредноста на компанијата веќе е висока, но вистинскиот тест ќе дојде кога технологијата ќе треба да се претвори во производ, а производот во стабилен бизнис.

Доколку успее, Даком би можел да стане еден од најзначајните европски претприемачи во новата ера на вештачката интелигенција. Ако не успее, неговата приказна ќе биде уште еден пример за тоа колку брзо пазарот може да создаде милијардери – и колку брзо може да ги преиспита нивните вреднувања.

Во секој случај, патот од напуштање на средното училиште до милијардер на 25 години е необичен. Уште понеобично е што неговото богатство не е изградено врз веќе воспоставен бизнис, туку врз облог дека следната голема битка во вештачката интелигенција нема да се води само околу најдобрите модели, туку и околу силициумот што ќе ги направи доволно брзи и евтини за да станат дел од секојдневниот живот.