Ќе му го доверите ли животот на робот? Вештачката интелигенција влегува во операционите сали

Вештачката интелигенција веќе одамна не е само тема од научнофантастичните филмови. Таа навлегува во сè повеќе области од секојдневниот живот, од пишување и преведување до анализа на податоци, создавање содржини и автоматизација на работните процеси. Но, една од најчувствителните области во која се очекува нејзиното влијание е медицината.

И токму тука се отвора едно од најсериозните прашања за иднината: дали еден ден ќе му дозволиме на робот управуван од вештачка интелигенција да изврши операција врз човек, наместо искусен хирург?

Илон Маск смета дека такво сценарио не само што е можно, туку би можело да стане реалност во иднина. Според неговата визија, напредните системи со вештачка интелигенција во комбинација со хуманоидни роботи, како што е „Оптимус“ на „Тесла“, би можеле да извршуваат хируршки процедури со прецизност и конзистентност што би ги надминале човечките способности.

Аргументот е дека медицината станува сè покомплексна. За да стане врвен хирург, лекарот мора да помине низ долгогодишно образование, обука и практична работа, а потоа целата кариера да продолжи да учи бидејќи медицинското знаење постојано се зголемува.

Вештачката интелигенција, барем теоретски, би можела за многу пократко време да обработи огромен број медицински податоци, да спореди илјадници случаи и да препознае обрасци кои човекот можеби би ги пропуштил. Роботот, пак, не се заморува, не му се тресат рацете и може да извршува исклучително прецизни движења.

Но, меѓу технолошката можност и реалното доверување човечки живот постои огромна разлика.

Најважното прашање не е само дали AI може да изврши операција, туку дали можеме целосно да му веруваме кога последицата од грешката може да биде неповратна.

Замислете пациент на операциона маса и систем кој треба во дел од секундата да донесе одлука за која човечкиот хирург би размислувал, би ја проверил и би ја поврзал со конкретната состојба на пациентот. Доколку алгоритмот погрешно го протолкува податокот или направи проценка врз основа на нецелосни информации, кој ќе ја преземе одговорноста?

Токму тука се појавува една од најголемите слабости на идејата за целосно автоматизирана медицина. Вештачката интелигенција може да биде исклучително моќна во обработката на податоци, но здравјето не е само математички проблем.

Лекарот не ја гледа само снимката, лабораторискиот резултат или медицинската историја. Тој разговара со пациентот, забележува промени во однесувањето, поставува дополнителни прашања и проценува нешта кои понекогаш тешко се претвораат во бројки.

Истото важи и за медицинските сестри, негувателите, терапевтите и другите здравствени работници. Нивната работа не се сведува само на следење протоколи. Тие ги препознаваат стравот и болката кај пациентот, го смируваат, разговараат со неговото семејство и реагираат кога нешто во состојбата на човекот не изгледа како што треба.

Роботите несомнено можат да бидат огромна помош. Тие би можеле да помагаат при сложени операции, да извршуваат повторливи и исклучително прецизни движења, да следат витални параметри и да им овозможат на лекарите побрзо да дојдат до важни информации.

Вештачката интелигенција, пак, може да помогне во анализирањето медицински снимки, откривањето потенцијални ризици и споредувањето на податоци од огромен број пациенти.

Но, прашањето е дали помошта треба да стане целосна замена.

Многу поверојатно сценарио е медицината во која човекот и вештачката интелигенција ќе работат заедно. AI би можела да биде втор пар очи за хирургот, да предупреди на потенцијален проблем или да предложи решение, додека конечната одлука би останала во рацете на лекарот.

Тоа би можело да биде најразумниот компромис меѓу технолошкиот напредок и човечката одговорност.

Дополнително прашање е што ќе се случи ако системот биде хакиран, ако податоците бидат погрешни или ако алгоритмот направи грешка која лекарот не ја забележи затоа што премногу му верува на технологијата. Колку повеќе здравството се потпира на дигиталните системи, толку поважни стануваат нивната безбедност, тестирањето и контролата.

Затоа, кога се зборува за иднината во која роботите ќе оперираат подобро од луѓето, треба да се постави и прашањето дали техничката прецизност е доволна за да му го довериме сопствениот живот на машина.

Можеби еден ден робот навистина ќе може да изврши операција попрецизно од најдобрите хирурзи. Но, тоа не значи дека човекот веднаш ќе биде подготвен да легне на операционата маса и целосно да ја препушти контролата на алгоритам.

Довербата во медицината се гради со години, а една сериозна грешка може да биде доволна за таа доверба да исчезне.

Иднината затоа можеби нема да биде битка меѓу лекарите и роботите. Наместо тоа, би можела да донесе медицина во која лекарот ќе има моќна машина покрај себе, но сепак ќе остане човекот оној кој ја носи конечната одговорност.

Вистинската револуција нема да биде моментот кога роботот ќе успее да оперира човек. Ќе биде моментот кога ќе бидеме сигурни дека можеме да му веруваме, дека неговите одлуки се проверливи, дека грешките можат да се спречат и дека зад технологијата секогаш постои човек кој може да преземе одговорност.

До тогаш, прашањето останува отворено: ако утре вештачката интелигенција стане подобра од човекот во операционата сала, дали навистина ќе бидеме подготвени да ѝ го ставиме сопствениот живот во раце?