Трка каква што одамна не е видена: Светот се бори за бакар, цените повторно експлодираат

Пазарот на бакар влегува во период на сè поголема неизвесност, откако цената на овој метал повторно се искачи над 14.000 долари за тон на Лондонската берза за метали. Зад растот не стои само класичната пазарна игра меѓу понудата и побарувачката. Сè поочигледно е дека бакарот станува стратешки ресурс за кој се натпреваруваат најголемите економии, индустрии и инвеститори во светот.

САД и Кина во моментов се меѓу најголемите играчи во оваа трка. Испораките кон американскиот пазар се зголемуваат, додека кинеските купувачи истовремено ги засилуваат нарачките. Но приказната одамна ги надмина границите на двете најголеми економии во светот. Европа, Азија и другите индустриски центри исто така се обидуваат да обезбедат доволно количества метал што станува сè поважен за модерната економија.

Причината е едноставна. Бакарот е присутен речиси насекаде каде што се гради иднината на енергетиката и технологијата. Потребен е за електрични мрежи, трансформатори, електрични автомобили, батериски системи, центри за податоци, обновливи извори на енергија и огромниот број инфраструктурни проекти што се развиваат низ светот.

Токму затоа растот на побарувачката повеќе не зависи само од економскиот циклус. Енергетската транзиција и забрзаната дигитализација создаваат дополнителен притисок врз пазарот. Колку повеќе држави инвестираат во електрификација, обновлива енергија и вештачка интелигенција, толку повеќе бакар им е потребен.

Во исто време, производството не може лесно да се зголеми. Отворањето нов рудник трае години, а големите рударски проекти бараат огромни инвестиции, сложени дозволи и инфраструктура. Дури и кога постои желба за зголемување на производството, новите количини не можат да се појават на пазарот преку ноќ.

Токму тука се создава најголемиот проблем. Ако побарувачката расте побрзо од понудата, секој обид на големите купувачи однапред да обезбедат метал може дополнително да го затегне пазарот. Тоа создава своевидна спирала во која стравот од недостиг ги поттикнува купувачите да купуваат уште повеќе, а зголемената побарувачка дополнително ја турка цената нагоре.

САД веќе настојуваат да обезбедат сигурни количества бакар, особено во услови на сè поголем фокус врз домашното производство и стратешките суровини. Во исто време, Кина останува огромен центар на глобалната потрошувачка и преработка на металот. Нејзините индустриски капацитети и огромната производствена база ја прават побарувачката од кинескиот пазар особено значајна за глобалните цени.

Но Европа исто така не може да си дозволи да остане без сигурни извори. Европските економии забрзано инвестираат во електрични мрежи, обновлива енергија, батерии, електричен транспорт и модернизација на инфраструктурата. Слични потреби имаат и Индија, Јапонија, Јужна Кореја и голем број други азиски економии. Со други зборови, конкуренцијата за бакар постепено се претвора во глобална трка.

Дополнителен фактор се и геополитичките ризици. Бакарот не се произведува рамномерно низ светот, а значителен дел од рударството е концентриран во ограничен број земји. Секој проблем во голем рудник, политичка нестабилност, штрајк, регулаторна промена или прекин во транспортот може да има последици далеку надвор од границите на земјата производител.

Поради тоа, компаниите и државите сè повеќе размислуваат за бакарот не само како за обична индустриска суровина, туку како за стратешки ресурс. Сигурноста на снабдувањето станува речиси подеднакво важна како и самата цена.

На пазарот дополнително влијае и неизвесноста околу американската трговска политика. Засега нема јасен одговор кога или дали американскиот претседател Доналд Трамп ќе донесе одлука поврзана со можни царини за бакар. Самата неизвесност, сепак, може да биде доволна за трговците и компаниите однапред да обезбедуваат дополнителни количества.

Токму тоа е еден од клучните ризици за пазарот. Ако големите економии почнат агресивно да создаваат резерви, бакарот што инаку би се движел низ глобалниот пазар може привремено да биде насочен кон одредени региони. Тоа би можело да создаде уште поголем притисок врз достапните количества и да ги зголеми цените.

Бакарот така постепено станува дел од пошироката глобална борба за критични суровини. Слична конкуренција веќе се води за литиум, никел, кобалт, ретки минерали и други материјали потребни за новата енергетика и високата технологија. Но бакарот има една важна предност во оваа приказна: неговата улога тешко може да се замени во огромен дел од инфраструктурата што треба да ја електрифицира светската економија.

Затоа прашањето повеќе не е само колку ќе чини еден тон бакар. Многу поважно е кој ќе успее навреме да обезбеди доволно количество.

Ако глобалната побарувачка продолжи да расте со сегашното темпо, а новите рудници и производствени капацитети не успеат да ја следат, бакарот би можел да стане едно од најважните тесни грла на енергетската и технолошката трансформација.

Трката веќе не се води само меѓу Вашингтон и Пекинг. Во неа учествува речиси целиот индустриски свет. Државите сакаат сигурно снабдување, компаниите сакаат долгорочни договори, инвеститорите го следат растот на цените, а производителите се соочуваат со прашањето колку брзо можат да го зголемат производството.

Во таква ситуација, секој нов тон бакар станува повреден од претходниот. А доколку понудата не успее да го следи растот на глобалната побарувачка, денешната трка за металот може да биде само почеток на многу поголема борба за ресурс без кој тешко може да се замисли иднината на светската економија.