Електрични авиони на европското небо: До 500 километри со лет без класично гориво

Воздушниот сообраќај во Европа би можел значително да се промени во следните години, особено на кратките регионални линии. Наместо големи патнички авиони со конвенционални мотори, на дел од европските рути би можеле да се појават помали електрични и хибридни летала, способни да превезуваат патници на растојанија до околу 500 километри.

Развојот на ваквите авиони забрзано напредува, а европските стартап компании се натпреваруваат кој прв ќе понуди технологија што ќе биде доволно безбедна, ефикасна и економски исплатлива за редовен патнички сообраќај. Според процените на Европската агенција за безбедност на воздухопловството, леталата со електричен погон би можеле да имаат потенцијал да покријат значаен дел од пократките европски летови.

Тоа би можело да се однесува на рути како Лондон–Даблин, Атина–Санторини, Барселона–Ибица, Ница–Корзика или Рим–Сардинија. Особено интересни се островските дестинации, каде што железничкиот транспорт не може да биде практична алтернатива, но и регионите во кои постои потреба од брза воздушна поврзаност меѓу помалите аеродроми.

Европа во последните години сè посилно притиска за намалување на емисиите во транспортот. Франција веќе презеде чекори за ограничување на дел од кратките воздушни линии каде што постои железничка алтернатива со релативно кратко времетраење на патувањето, додека и други земји размислуваат за слични мерки. Токму тоа создава дополнителен простор за развој на нов вид авијација, која би можела да понуди брз транспорт со значително помал јаглероден отпечаток.

Еден од европските стартапи кој работи на ваква технологија е германскиот Vaeridion. Компанијата развива мал електричен авион со девет седишта, а целта е леталото да добие дозвола за комерцијален превоз на патници до крајот на деценијата. Компанијата веќе има нарачки за стотина авиони, што покажува дека дел од операторите и инвеститорите почнуваат сериозно да ја разгледуваат оваа технологија.

Првите електрични авиони, сепак, нема да можат да се споредуваат со денешните големи патнички авиони ниту по бројот на патници ниту по дометот. Наместо тоа, нивната најголема улога би можела да биде во регионалниот транспорт. Малите летала би можеле да ги поврзуваат помалите градови и руралните подрачја со поголемите транспортни центри, особено таму каде што постојните авиокомпании немаат доволно економски интерес да воспостават редовни линии.

Најголемата пречка со која инженерите долго време се соочуваа беше тежината на батериите. За разлика од течните горива, батериите имаат многу пониска енергетска густина, што значи дека за поголем домет е потребно значително поголемо количество енергија и дополнителна тежина. Токму затоа електричната авијација најпрво се насочува кон пократки релации, каде што технолошките ограничувања се полесно совладливи.

Напредокот во батериската технологија, сепак, постепено ја менува ситуацијата. Паралелно со целосно електричните летала се развиваат и хибридни авиони, кај кои електричниот погон се комбинира со друг извор на енергија. Овој пристап може да овозможи поголем домет, а истовремено да ги намали емисиите во споредба со конвенционалните авиони.

Холандската компанија Elysian Aircraft, во соработка со KLM, работи на концепт за електричен авион со капацитет од околу 90 патници и потенцијален домет до 1.000 километри. Плановите се овие авиони да се појават во комерцијалниот сообраќај во следната деценија, доколку технологијата и регулаторните процедури се развиваат според очекувањата.

Во Франција, Aura Aero развива хибриден авион со капацитет од 19 патници, со амбиција дометот да достигне до 1.500 километри. Компанијата планира сертификација до крајот на оваа деценија и во иднина размислува за поголеми модели со капацитет од 40 до 90 патници.

Хибридниот пристап би можел да биде особено важен во периодот кога целосната електрификација на воздушниот сообраќај сè уште е ограничена од технологијата на батериите. Наместо целосно да се исфрли класичното гориво, комбинацијата на електричен погон и одржливи авијациски горива би можела значително да ги намали емисиите на подолгите регионални летови.

Сепак, и кај електричните авиони постои важна забелешка. Самото користење батерии не значи автоматски дека летот е целосно без влијание врз животната средина. Ефектот во голема мера зависи од начинот на кој е произведена електричната енергија со која се полнат батериите. Ако електричната енергија доаѓа од обновливи извори, потенцијалот за намалување на емисиите е значително поголем.

Европските институции истовремено се обидуваат да создадат услови за побрз развој на оваа технологија. Европската комисија предложи проширување на можностите за финансирање на декарбонизацијата на воздухопловниот сектор, при што дел од средствата би можеле да бидат насочени кон развој на електрични и други технологии со пониски емисии.

Иако електричниот авион сè уште не е подготвен да го замени класичниот патнички авион на долгите интерконтинентални линии, кратките европски летови се покажуваат како едно од најреалните места каде што оваа промена би можела да започне.

Доколку технологијата продолжи да напредува, следната деценија би можела да донесе нова слика на европското небо: помали авиони, пократки регионални линии и значително помала зависност од фосилните горива. Но, пред електричните летала да станат секојдневие, индустријата ќе мора да ги реши прашањата поврзани со цената, батериите, инфраструктурата за полнење, регулативите и безбедноста.

Трката веќе започна, а Европа се обидува да биде меѓу првите места во светот каде што електричниот лет од експериментална технологија ќе стане дел од редовното патување.