Технологијата оди предалеку? Вештачката интелегенција создава копии од починатите со кои може да разговарате

Вештачката интелигенција сè почесто навлегува во области што до неодамна беа резервирани за религијата, духовноста и личното сеќавање. Еден од најнеобичните трендови што се појавуваат со развојот на генеративната ВИ е создавањето дигитални „двојници“ на луѓе кои повеќе не се живи. Идејата е со помош на фотографии, снимки, пораки, видеа и други траги што останале зад човекот да се создаде дигитална верзија која може да комуницира со оние што останале.

На прв поглед, станува збор за уште една примена на технологијата. Но зад неа се отвора многу посложено прашање: дали човекот навистина разговара со споменот на својот близок или со дигитална конструкција која само го имитира неговиот начин на комуникација?

Развојот на ваквите технологии се случува во време кога вештачката интелигенција се претставува како една од најголемите технолошки пресвртници во историјата. Претставниците на најмоќните технолошки компании често зборуваат за нејзиното значење со историски споредби. Извршниот директор на Гугл, Сундар Пичаи, ја опиша ВИ како технологија со значење поголемо од откривањето на огнот или пронаоѓањето на електричната енергија. Американскиот инвеститор и претприемач Марк Андрисен, пак, ја нарече една од најреволуционерните технологии што ги создало човештвото.

Но токму во начинот на кој луѓето ја користат ВИ се појавува еден парадокс. Иако технологијата е претставена како симбол на иднината, некои од нејзините најчудни примени потсетуваат на многу стари човечки верувања и потреби.

Желбата повторно да се слушне гласот на починатиот близок не е нова. Низ историјата луѓето барале различни начини да воспостават симболична врска со оние што ги изгубиле. Од религиозни ритуали и спиритуализам до фотографии, писма и аудиоснимки, технологијата секогаш на некој начин била користена за да се зачува присуството на отсутните.

Денес ВИ нуди нешто што претходните технологии не можеле. Таа не само што може да зачува фотографија или глас, туку може да создаде впечаток на интеракција. Дигиталниот лик може да одговара на прашања, да користи одреден стил на изразување и да се обидува да го имитира начинот на кој лицето зборувало или пишувало.

Токму затоа оваа технологија предизвикува толку силни реакции. За некои луѓе, можноста повторно да „разговараат“ со починат роднина може да претставува форма на утеха. Дигиталниот модел може да помогне да се зачуваат спомените и да се создаде чувство дека дел од личноста продолжува да постои.

За други, границата е многу посериозна. Тие предупредуваат дека создавањето дигитална копија од починат човек може да го промени начинот на кој го доживуваме губењето. Наместо да се соочиме со фактот дека некој повеќе не е со нас, постои можност технологијата да создаде илузија дека неговото присуство може бесконечно да се продолжува.

Проблемот станува уште посложен кога се поставува прашањето кој има право да одлучи како ќе изгледа таквиот дигитален двојник. Дали тоа треба да биде семејството, компанијата што ја развила технологијата или самиот човек додека бил жив? И дали некој што починал може однапред да даде согласност за тоа како неговиот глас, лик, пораки и лични спомени ќе бидат користени во иднина?

Ваквите прашања покажуваат дека развојот на ВИ не носи само технички предизвици. Тој навлегува и во најчувствителните човечки теми – идентитетот, меморијата, смртта и начинот на кој се справуваме со загубата.

Интересно е што токму тука најсовремената технологија почнува да личи на нешто многу старо. Човекот отсекогаш се обидувал да најде начин да ја надмине конечноста на животот, барем симболично. Денес наместо ритуали и верувања, на располагање има алгоритми кои можат да создадат убедлива дигитална претстава на човек што веќе не е меѓу живите.

Затоа ВИ-двојниците на починатите не се само уште еден необичен технолошки тренд. Тие се пример за тоа колку брзо дигиталниот свет почнува да навлегува во просторот што традиционално им припаѓал на личните спомени, семејните приказни и духовноста.

И можеби токму во тоа се крие најголемиот парадокс. Технологијата што нејзините најголеми промотери ја опишуваат како најнапредната во историјата, во одредени случаи ги враќа луѓето кон една од најстарите човечки желби – повторно да ги почувствуваат блиску оние што веќе ги нема.

Прашањето што останува не е само дали технологијата може да создаде дигитална копија од починатиот. Многу поважно е дали треба да го прави тоа и каде човекот ќе ја повлече границата меѓу сеќавањето и симулацијата.