Вештачката интелегенција почна да создава вируси: дали човештвото отвори врата што тешко ќе ја затвори?

Вештачката интелигенција сè почесто излегува од рамките на класичните дигитални задачи и навлегува во биологијата, а најновото истражување покажува колку далеку може да стигне оваа технологија. Научници од Универзитетот Стенфорд употребиле модел на вештачка интелигенција обучен со големи количества генетски податоци за да создадат нови вирусни геноми кои потоа биле испитани во лабораториски услови.

Истражувањето, објавено во научното списание Science, покажува дека современите модели веќе можат да препознаваат сложени обрасци во ДНК и врз основа на нив да предложат генетски структури кои не се забележани во природата.

Моделот Evo бил обучен со огромни бази на геномски податоци, на сличен начин на кој јазичните модели учат од големи количества текст. Наместо зборови и реченици, во овој случај системот анализирал биолошки секвенци и врски меѓу нив.

Резултатот биле 16 нови бактериофаги, односно вируси кои напаѓаат бактерии. Во лабораториски тестови, дел од нив покажале способност да инфицираат бактериски клетки, што научниците го наведуваат како доказ дека моделите на вештачка интелигенција можат да создаваат биолошки структури со реална функција.

Истражувачите, сепак, нагласуваат дека во процесот биле преземени мерки за намалување на ризикот. Податоците поврзани со човечки патогени биле исклучени од материјалите на кои бил обучуван моделот. Создадените вируси затоа не се наменети и не се способни да инфицираат луѓе.

Токму овој факт е важен за разбирање на резултатите. Истражувањето не покажува дека е создаден нов вирус опасен за луѓето, туку дека вештачката интелигенција може да помогне во создавањето досега непознати биолошки структури кои функционираат во лабораториски услови.

Научниот потенцијал е значаен. Бактериофагите се истражуваат како можна алтернатива или дополнување на антибиотиците, особено во услови кога расте проблемот со бактерии отпорни на постојните терапии. Наместо научниците да се потпираат исклучиво на пронаоѓање природни вируси со посакувани својства, вештачката интелигенција би можела еден ден да помогне во дизајнирањето биолошки решенија за конкретни медицински потреби.

Но истата технологија отвора и сериозни безбедносни прашања.

Експертите за биобезбедност предупредуваат дека способноста на вештачката интелигенција да создава нови биолошки структури може да има и друга страна. Ако ваквите системи станат помоќни и подостапни, постои ризик од нивна злоупотреба при истражување на опасни патогени.

Токму затоа научната заедница сè погласно бара развојот на вештачката интелигенција во биологијата да биде проследен со јасни правила, безбедносни механизми и независен надзор. Главното прашање веќе не е само што може да направи технологијата, туку и под кои услови треба да ѝ биде дозволено да го направи тоа.

Истражувањето од Стенфорд покажува дека границата меѓу компјутерската наука и биологијата брзо се поместува. Вештачката интелигенција веќе не служи само за анализа на податоци или разговор со корисници. Таа почнува да се користи како алатка за истражување и дизајнирање во живиот свет.

Тоа може да донесе големи придобивки за медицината и биотехнологијата, но истовремено ја зголемува потребата од внимателна контрола. Колку повеќе напредуваат ваквите системи, толку поважно станува научниот напредок да оди рака под рака со биобезбедноста.

Најновиот експеримент затоа не е само приказна за 16 нови вируси. Тој е уште еден показател дека вештачката интелигенција влегува во област во која грешките и злоупотребите можат да имаат последици далеку поголеми од оние во дигиталниот свет.