Нема повеќе лесни работни дозволи: Црна Гора ги заострува правилата за вработување странци

Црна Гора подготвува нови правила за вработување странски државјани, со кои ќе воведе значително построги контроли врз работодавачите и постапката за издавање дозволи за престој и работа. Целта на реформата е да се спречат злоупотребите, да се обезбеди поголема транспарентност и да се гарантира дека странските работници се ангажираат законски, со редовно платени даноци и придонеси.

Според новиот модел, единствената дозвола за привремен престој и работа и понатаму ќе ја издава Министерството за внатрешни работи, но само доколку претходно биде добиена согласност од Заводот за вработување. Без позитивно мислење од оваа институција, странскиот државјанин нема да може да добие дозвола за работа.

Во постапката ќе бидат вклучени повеќе институции со јасно поделени надлежности. Министерството за внатрешни работи ќе го проверува идентитетот на подносителот на барањето и исправноста на документацијата, додека Заводот за вработување ќе оценува дали навистина постои потреба од ангажирање странски работник. Притоа ќе се анализира дали на домашниот пазар има достапна работна сила, дали работодавачот ги исполнува законските услови и дали има место во предвидената годишна квота за вработување странци.

Новите мерки предвидуваат и засилени проверки на самите компании. Преку електронска размена на податоци институциите ќе утврдуваат дали фирмите редовно ги исполнуваат даночните обврски, дали плаќаат придонеси за вработените, дали се активни или се наоѓаат во стечајна или ликвидациска постапка, како и дали претходно биле евидентирани неправилности при вработување на работници.

Причината за воведување на построгите правила е значителниот пораст на бројот на странски работници во земјата во последните години. Додека во 2021 година биле издадени нешто повеќе од 20.500 дозволи, во 2025 година нивниот број достигнал рекордни 40.567, што претставува речиси двојно зголемување за период од четири години. Само до почетокот на јуни годинава биле издадени уште 14.778 дозволи.

Особено внимание привлекува податокот дека во текот на 2025 година речиси 11.800 дозволи надвор од утврдените квоти биле издадени на странски државјани кои биле именувани за извршни директори на компании. Надлежните институции претходно предупредуваа дека во одредени случаи странци основале фирми со минимален капитал и формално се назначувале за директори само за да обезбедат престој во земјата, иако компаниите немале реална деловна активност.

Најголем број странски работници во Црна Гора доаѓаат од Турција, Србија и Русија, а најчесто се вработуваат во градежништвото, туризмот, угостителството и услужните дејности. Станува збор за сектори кои подолг период се соочуваат со недостиг на домашна работна сила и во голема мера зависат од ангажирање работници од странство.

Покрај контролата на дозволите, Владата ќе анализира и дали се наплатени сите законски давачки што произлегуваат од нивното издавање. Според направените проценки, доколку за околу 40.000 странски работници месечно се уплаќаат најмалку 120 евра за даноци и придонеси, во државниот буџет би требало да се слеваат околу 4,8 милиони евра месечно, односно приближно 60 милиони евра годишно. Иако оваа пресметка е индикативна, бидејќи дел од работниците биле ангажирани сезонски или на пократок временски период, таа укажува на потенцијалните загуби доколку дел од странските работници се вработени непријавено.

Со новиот систем, црногорските власти сакаат секоја издадена дозвола да биде поврзана со реално работно место, активен работодавач и целосно исполнети законски обврски. Пораката до компаниите е дека вработувањето странски работници ќе остане дозволено, но постапката ќе биде значително построго контролирана, а институциите ќе имаат поголеми можности да ги откриваат и санкционираат евентуалните злоупотреби.