Македонија секоја година губи илјадници млади: Кои реформи можат да го запрат иселувањето?

Како да се задржат младите во земјата? Ова прашање со години е меѓу најголемите предизвици за Македонија, бидејќи иселувањето на младото и образовано население продолжува да ја менува демографската и економската слика на државата. Илјадници млади секоја година заминуваат во потрага по подобри можности, повисоки приходи и посигурна иднина, а експертите предупредуваат дека решението не лежи во краткорочни мерки, туку во суштински промени што ќе им понудат вистинска перспектива.

Сликите од автобуски станици, аеродроми и амбасади одамна станаа дел од секојдневието. Зад секој куфер стои приказна за млад човек кој донел тешка одлука да ја напушти земјата, најчесто не затоа што не ја сака, туку затоа што не гледа доволно можности за професионален и личен развој.

Економистите оценуваат дека причините за иселувањето одамна не се сведуваат само на ниските плати. Според нив, младите сè повеќе ја напуштаат државата поради чувството дека успехот не зависи исклучиво од знаењето, трудот и способностите. Кога вработувањето, напредувањето или професионалниот развој се перципираат како процеси што не се темелат на заслуги, многумина ја губат мотивацијата да ја градат својата иднина дома.

Секако, висината на приходите останува еден од најважните фактори. Денешните млади лесно ги споредуваат условите за работа во Македонија со оние во Германија, Австрија, Словенија или Хрватска. Благодарение на социјалните мрежи и искуствата на пријателите кои веќе се иселиле, тие имаат јасна слика за тоа каков живот можат да обезбедат надвор од земјата. Разликата во платите, условите за работа и животниот стандард често претставува пресуден аргумент при донесувањето на одлуката.

Сепак, аналитичарите нагласуваат дека не е реално домашните плати преку ноќ да достигнат европско ниво. Наместо тоа, клучно е младите да видат јасна перспектива за напредување. Почетната плата треба да биде само почеток на кариера што нуди можност за професионален раст, подобри примања и финансиска стабилност. Чувството дека со работа и посветеност може постепено да се обезбеди сопствен дом, семејство и сигурна иднина често е поважно од самиот почетен износ на платата.

Голем предизвик остануваат и условите во дел од приватниот сектор. Иако постојат компании кои инвестираат во своите вработени, овозможуваат обуки, конкурентни плати и можности за развој, сè уште има работодавци кои практикуваат долги работни часови, недоволна заштита на работничките права и исплата на дел од примањата надвор од законските рамки. Според експертите, токму тука државата мора поефикасно да го спроведува трудовото законодавство и да обезбеди еднакви правила за сите.

Како една од најважните мерки се посочува создавање квалитетен систем за првото вработување. Платени практикантства, тесна соработка меѓу универзитетите и компаниите, современи стручни обуки и програми кои директно водат до работно место можат значително да ја намалат неизвесноста со која се соочуваат младите по завршувањето на образованието.

Дополнителен проблем е големата економска концентрација во главниот град. Во многу помали општини младите најпрво се преселуваат во Скопје, а доколку и таму не пронајдат соодветни можности, следниот чекор е иселување во странство. Затоа економистите сметаат дека рамномерниот регионален развој е неопходен доколку државата сака да го намали иселувањето. Повеќе инвестиции, нови работни места и развој на локалните компании во градови како Битола, Штип, Прилеп, Куманово, Струмица и Тетово би можеле да создадат нови причини младите да останат во својата средина.

Освен економските фактори, значајна улога има и квалитетот на институциите. Здравството, образованието, правосудството, јавниот превоз и ефикасната администрација директно влијаат врз секојдневниот живот. Младите сакаат да живеат во држава во која услугите функционираат брзо, законите важат подеднакво за сите, а институциите создаваат чувство на сигурност и доверба.

Според експертите, задржувањето на младите не може да се постигне со поединечни субвенции или краткорочни програми. Потребна е долгорочна стратегија што ќе ги поврзе економскиот развој, образованието, пазарот на трудот и институционалните реформи. Само така младите ќе добијат чувство дека нивниот труд ќе биде вреднуван и дека можат да изградат успешна кариера без да ја напуштат државата.

На крајот, пораката е јасна – младите не бараат невозможни ветувања, туку фер услови, сигурна работа, можност за напредување и систем во кој знаењето и трудот се препознаваат. Доколку овие предуслови станат реалност, многумина ќе ја изберат иднината дома наместо живот во туѓина.