Илјадници километри патување, а пониска цена: Парадоксот на овошјето и зеленчукот

Зошто увозното овошје и зеленчук често се продаваат по пониска цена од домашните производи, иако патуваат илјадници километри, е прашање што сè почесто го поставуваат потрошувачите. На пазарите и во маркетите не е реткост јаболка, домати, кромид или компири од странство да чинат помалку од производите од домашните ниви. Иако на прв поглед ова изгледа нелогично, причините се поврзани со начинот на производство, организацијата на пазарот и економијата на големите количини.

Експертите посочуваат дека цената на земјоделските производи не зависи само од трошоците за одгледување. Важна улога имаат обемот на производството, механизацијата, логистиката, складирањето, транспортот, државните субвенции и однапред договорената продажба. Во многу земји извознички земјоделството функционира како високо организирана индустрија, со огромни обработливи површини, современа технологија и добро развиена дистрибутивна мрежа, што значително ги намалува трошоците по килограм производ.

Во Македонија, пак, голем дел од производството се одвива на мали земјоделски парцели, каде што производителите се соочуваат со повисоки трошоци за гориво, електрична енергија, ѓубрива и други репроматеријали. Дополнителен проблем претставува неизвесниот пласман, бидејќи многу земјоделци немаат однапред обезбеден откуп и често зависат од моменталната состојба на пазарот.

Според агроекономистите, токму недостигот од организирано производство и сигурен откуп е една од најголемите слабости на домашниот сектор. Земјоделците најчесто немаат можност да ја складираат стоката и да чекаат поповолен момент за продажба. Кај овошјето и зеленчукот времето е ограничено, па производите мора брзо да се пласираат, што им остава простор на откупувачите и трговците да диктираат пониски цени.

Од друга страна, големите увозници купуваат огромни количини директно од странски производители, најчесто во период кога таму има врв на сезоната и цените се најниски. Со набавка на цели камиони или големи контингенти, тие обезбедуваат пониски набавни цени и поевтин транспорт по килограм, што им овозможува конкурентни малопродажни цени.

Значајна улога имаат и трговските синџири, кои бараат континуирано снабдување, унифициран квалитет, стандардизирана амбалажа и сигурни количини во текот на целата година. Големите странски производители полесно ги исполнуваат овие услови, додека домашното производство често зависи од временските услови и сезонските осцилации.

Иако домашните производи најчесто се посвежи и многумина ги сметаат за поквалитетни, за голем дел од потрошувачите пресуден фактор останува цената. Во услови на растечки трошоци за живот, поевтината понуда често има предност, без разлика на нејзиното потекло.

Познавачите на секторот сметаат дека решението не лежи во ограничување на увозот, бидејќи тоа би довело до повисоки цени и помал избор за потрошувачите. Наместо тоа, потребни се поголема организација на домашните производители, здружување во задруги, инвестиции во ладилници и складишни капацитети, како и развој на договорно производство што ќе обезбеди посигурен пласман.

Додека овие структурни проблеми не се надминат, домашните земјоделци ќе продолжат да се соочуваат со силна конкуренција од увозните производи. Така, и во иднина на пазарите ќе се случува парадоксот овошјето и зеленчукот кои патувале илјадници километри да бидат поевтини од оние произведени во домашните ниви.