Петок не е ден за најголемите одлуки: Како менталниот замор влијае врз деловниот успех?

Донесувањето важни деловни одлуки не зависи само од достапните информации, искуството или аналитичките алатки. Сè поголем број истражувања укажуваат дека значајна улога има и моментот во кој се носи одлуката. Експертите предупредуваат дека менталниот замор може да влијае врз проценката на менаџерите, поради што крајот на работната недела не секогаш е најсоодветното време за стратешки потези.

Современите компании инвестираат значителни средства во анализа на податоци, дигитални технологии и вештачка интелигенција со цел да ги намалат ризиците при носење одлуки. Сепак, многу поретко се разгледува прашањето дали лидерите располагаат со исто ниво на концентрација и аналитичка способност во петок попладне како што имаат на почетокот од работната недела.

Психолозите овој феномен го нарекуваат „замор од одлучување“. Според оваа теорија, секоја одлука – без разлика дали е голема или мала – троши дел од менталниот капацитет. По серија последователни избори, мозокот станува посклон кон носење побрзи и поедноставни заклучоци, одложување на комплексните одлуки или избегнување дополнителни анализи.

Иако научната јавност сè уште дебатира за механизмите што стојат зад овој феномен, постои широка согласност дека продолжениот ментален напор влијае врз начинот на кој луѓето ги обработуваат информациите. Не е исто кога една важна деловна одлука се носи по неколку задачи во текот на денот или по десетици состаноци, разговори и административни обврски акумулирани во текот на целата работна недела.

Оваа тема е предмет на бројни научни анализи. Меѓу најпознатите е истражувањето спроведено врз израелски судии кои одлучувале за барања за условно ослободување. Анализата покажала дека позитивните одлуки биле почести на почетокот на работниот ден или веднаш по паузите, додека како што напредувал денот, шансите за позитивен исход се намалувале. Иако подоцнежните истражувања укажуваат дека врз резултатите влијаеле и други фактори, примерот останува еден од најцитираните кога станува збор за влијанието на менталната исцрпеност врз проценката.

Слични заклучоци се појавуваат и во здравствениот сектор. Истражувањата покажуваат дека лекарите кон крајот на работното време почесто се одлучуваат за терапии или препишуваат антибиотици, што дел од научниците го поврзуваат со намалената способност за детална анализа по долг работен ден.

Невронаучните истражувања, пак, покажуваат дека продолжениот когнитивен напор може да ја намали концентрацијата и да ја зголеми склоноста кон автоматски модели на размислување. Со други зборови, колку подолго трае менталниот напор, толку е поголема веројатноста човекот да избере решение што бара помалку дополнително размислување.

Ваквите сознанија сè повеќе ги земаат предвид и деловните лидери. Извршниот директор на JPMorgan Chase, Џејми Дајмон, јавно изјави дека избегнува носење големи деловни одлуки во петок, сметајќи дека заморот акумулиран во текот на неделата може негативно да влијае врз проценката. Неговата порака не е дека петокот е несоодветен за работа, туку дека стратешките одлуки бараат максимална концентрација и свежа перспектива.

И други познати лидери применуваат слични принципи. Поранешниот американски претседател Барак Обама и основачот на Meta, Марк Цукерберг, одамна зборуваат за поедноставување на секојдневните рутини со цел да ја зачуваат менталната енергија за поважните одлуки. Основачот на Amazon, Џеф Безос, пак, често истакнува дека компаниите прават грешка кога секоја одлука ја третираат како неповратна, наместо јасно да ги разликуваат стратешките потези од оние што лесно можат да се коригираат.

Заедничката порака на овие пристапи е дека успешното лидерство не подразбира носење што е можно повеќе одлуки, туку елиминирање на непотребните избори кои ја трошат концентрацијата и вниманието.

И консултантските компании сè повеќе го нагласуваат значењето на ефикасните процеси на одлучување. Анализите покажуваат дека менаџерите трошат значителен дел од работното време на процедури кои не создаваат реална деловна вредност. Поради тоа, многу организации ги поедноставуваат хиерархиите, го намалуваат бројот на одобрувања и појасно ги дефинираат одговорностите, со цел клучните одлуки да се носат побрзо и со поголем фокус.

Во време кога вештачката интелигенција обработува огромни количини информации и нуди напредни анализи, конечната одговорност за најважните деловни потези и понатаму останува кај луѓето. Токму затоа, покрај квалитетот на податоците, сè поголемо значење добива и прашањето кога се носи одлуката.

Експертите заклучуваат дека конкурентската предност во иднина нема да ја имаат само компаниите кои располагаат со најмногу информации, туку и оние што знаат како да го организираат процесот на одлучување. Намалувањето на непотребните задачи, зачувувањето на менталната енергија и носењето стратешки одлуки во моменти кога концентрацијата е највисока би можеле да станат важен фактор за долгорочен деловен успех.