Општество на големи ега: зошто денес сите мислат дека вредат повеќе отколку што покажуваат?

Живееме во време во кое речиси секојдневно сме сведоци на една појава што полека станува општествена норма – луѓето сè повеќе си придаваат поголема вредност отколку што навистина имаат. Наместо скромноста, чесноста и трудот да бидат мерило за успех, денес често се вреднуваат самопромоцијата, желбата за внимание и потребата секој да се претстави како посебен, успешен и незаменлив.

Не е проблемот во тоа што човекот има самодоверба. Напротив, самодовербата е неопходна за здрав психички развој и за успешно функционирање во општеството. Проблемот започнува тогаш кога самодовербата преминува во преценување на сопствените способности, во чувство на надмоќ и во убедување дека човек заслужува повеќе од сите останати, без притоа тоа да го поткрепи со своите дела.

Во современиот свет оваа појава станува сè повидлива, особено поради огромното влијание на социјалните мрежи. Денес секој има можност да ја прикаже само најубавата страна од својот живот. Секојдневно гледаме фотографии од луксузни патувања, скапи автомобили, совршени тела и постојани успеси.

Но, она што не го гледаме се неуспесите, стравовите, осаменоста и борбите што секој човек ги носи во себе. Токму ова создава искривена слика за реалноста. Луѓето почнуваат да веруваат дека нивната вредност зависи од тоа колку внимание ќе добијат од другите. Лајковите, коментарите и бројот на следбеници стануваат мерка за самопочит, иако тие немаат никаква вистинска врска со човечкиот карактер или со личните квалитети.

Од психолошка гледна точка, потребата човек постојано да ја истакнува својата вредност не секогаш е знак на вистинска самодоверба. Напротив, многу психолози сметаат дека зад претераното величење на себеси често се крие длабока несигурност. Луѓето кои навистина се сигурни во себе немаат потреба постојано да докажуваат колку вредат. Тие дозволуваат нивните постапки да зборуваат наместо нив.

Од друга страна, оние што постојано бараат восхит и признание често се плашат дека без туѓото одобрување нема да се чувствуваат доволно вредни. Овој феномен е поврзан со т.н. „кревка самодоверба“, која зависи од мислењето на околината, а не од реалната самоперцепција.

Психолозите зборуваат и за порастот на нарцисоидните особини во современото општество. Тоа не значи дека секој човек кој се сака себеси има нарцисоидно нарушување на личноста, бидејќи тоа е сериозна психолошка состојба која ја поставуваат стручни лица.

Сепак, кај многумина се забележуваат особини како претерана потреба за внимание, чувство дека заслужуваат посебен третман, недостаток на емпатија и постојана потреба да бидат пофалувани. Современата култура, која често ја наградува видливоста повеќе отколку вистинскиот квалитет, дополнително ги поттикнува овие тенденции.

Уште еден психолошки аспект што заслужува внимание е споредувањето со другите. Луѓето отсекогаш се споредувале меѓусебно, но денес тоа се случува речиси секоја минута. Благодарение на интернетот, секој може да ги следи животите на стотици луѓе.

Наместо инспирација, ова често создава натпревар кој никогаш не завршува. Некој сака подобар телефон, друг подобар автомобил, трет повеќе следбеници или поголема плата. Наместо човекот да се натпреварува со себеси и да се труди денес да биде подобар отколку вчера, тој почнува да ја гради својата вредност според туѓите достигнувања.

Особено загрижува влијанието врз младите. Во периодот кога личноста се формира, младите се изложени на пораки дека мора да бидат совршени за да бидат прифатени. Наместо да се учат дека вредноста на човекот произлегува од неговиот карактер, знаење, чесност и однос кон другите, тие добиваат впечаток дека најважно е да бидат популарни, забележани и постојано присутни во јавноста.

Постојат и луѓе кои секогаш сметаат дека заслужуваат повеќе отколку што реално постигнале. Очекуваат почит без да ја покажат кон другите, бараат високи позиции без доволно труд и знаење, а неуспехот секогаш го припишуваат на околностите или на другите луѓе.

Вистинската вредност на човекот никогаш не се мери според тоа колку самиот зборува за себе. Таа се препознава во неговите постапки, во начинот на кој ги третира другите, во способноста да прифати критика и да признае грешка. Луѓето кои навистина оставаат трага во општеството ретко чувствуваат потреба постојано да се докажуваат.

Од друга страна, не треба да западнеме ниту во другата крајност и да мислиме дека човек не треба да се цени себеси. Здравата самодоверба е темел на психичкото здравје. Разликата помеѓу здравата самодоверба и преценувањето е во тоа што самоуверениот човек не чувствува потреба да ги омаловажува другите за самиот да се чувствува повреден.

Општеството, училиштето и семејството имаат голема одговорност во градењето на правилен систем на вредности. Наместо децата да се учат дека мора да бидат подобри од сите, треба да се воспитуваат да бидат подобри од вчерашната верзија на себеси. Треба да научат дека почитта се заслужува, дека успехот бара труд, а дека карактерот вреди повеќе од секоја материјална придобивка.

На крајот, можеби најголемиот парадокс на денешното време е тоа што никогаш немало повеќе можности човек да се покаже, а никогаш немало повеќе луѓе кои се чувствуваат недоволно вредни без туѓо признание. Вистинската вредност не произлегува од титулите, бројот на следбеници или постојаното истакнување на сопствените успеси. Таа се гради со чесност, знаење, одговорност, емпатија и постојана желба за личен развој. Само човек кој има реална слика за себе може да биде вистински сигурен, а само таквите луѓе можат да изградат поздраво, похумано и поправедно општество.