Додека едни добиваат стотици илјади евра, други едвај преживуваат: Парадоксот на Јужна Кореја

Јужна Кореја доживува еден од најголемите економски подеми во својата понова историја благодарение на експлозивниот развој на индустријата за полупроводници и вештачка интелигенција. Огромната побарувачка за мемориски чипови им донесе рекордни приходи на технолошките гиганти, а дел од вработените добиваат бонуси што достигнуваат стотици илјади евра. Сепак, зад оваа слика на економски успех се крие сè подлабока нееднаквост, бидејќи голем дел од населението не ги чувствува придобивките од технолошкиот бум.

Главните двигатели на растот се компаниите Samsung Electronics и SK Hynix, кои се меѓу светските лидери во производството на HBM мемориски чипови, неопходни за развојот на современите системи за вештачка интелигенција. Благодарение на рекордната побарувачка, аналитичарите проценуваат дека нивната оперативна добивка годинава би можела да биде неколкупати поголема во споредба со претходните години, што позитивно се одразува и врз јужнокорејскиот берзански индекс Kospi.

Дел од остварената добивка компаниите ја распределуваат и меѓу своите вработени. Според локални проценки, работник во секторот за мемориски чипови на Samsung со годишна основна плата од околу 45.000 евра оваа година би можел да добие бонус во вредност од речиси 336.000 евра, при што најголемиот дел од наградата се исплаќа во акции. Тоа е повеќекратно повеќе од просечната годишна заработка во малите компании во земјата.

И SK Hynix годинава исплати рекордни бонуси на своите вработени, а финансиските експерти очекуваат дека доколку продолжи растот на побарувачката за чипови, следните исплати би можеле да бидат уште повисоки.

Технолошкиот подем веќе има видливи последици и врз локалната економија. Во градовите во близина на производствените капацитети се бележи силен раст на продажбата на луксузни производи, накит и часовници, додека побарувачката за увезени автомобили значително се зголемува. Истовремено, цените на недвижностите во тие области растат многу побрзо од просекот, поттикнати од интересот на добро платените вработени во технолошкиот сектор.

Но, додека една група граѓани бележи рекордни приходи, остатокот од економијата се соочува со сосема поинаква реалност. Јужна Кореја и понатаму има една од највисоките стапки на сиромаштија кај постарото население меѓу развиените земји, а во текот на 2025 година биле затворени речиси еден милион мали претпријатија. Во исто време, разликата меѓу приходите на најбогатите и најсиромашните домаќинства достигнала највисоко ниво во последните шест години.

Овие разлики отворија широка јавна дебата за тоа како треба да се распределуваат придобивките од развојот на индустријата за полупроводници. Дел од економистите сметаат дека секторот со децении се развивал со силна поддршка од државата и затоа дел од профитот треба повторно да се вложи во општеството преку подобри јавни услуги или социјални програми.

Прашањето доби и политичка тежина откако советник на јужнокорејскиот претседател предложи модел на таканаречена „граѓанска дивиденда“, според кој дел од дополнителните даночни приходи остварени од индустријата би се насочувале директно во корист на граѓаните. Предлогот, сепак, предизвика остри политички реакции, по што претседателскиот кабинет се дистанцираше од идејата.

Во меѓувреме, незадоволството расте и во самите компании. Најголемиот синдикат во Samsung годинава предупреди на можни штрајкови барајќи поголем удел на работниците во рекордната добивка, додека разликите во бонусите меѓу различните оддели дополнително ги зголемија тензиите меѓу вработените.

Економистите предупредуваат дека долгорочната стабилност на јужнокорејската економија ќе зависи од тоа дали придобивките од технолошкиот бум ќе успеат да се пренесат и во останатите сектори. Во спротивно, земјата би можела да се соочи со уште поголеми социјални разлики, и покрај рекордните приходи што ги генерира една од најважните индустрии во светот.