Пазар на труд во парадокс: Недостиг на работници и висока невработеност во исто време

Иако компаниите во Македонија сè почесто се жалат дека не можат да најдат работници, официјалните статистики покажуваат дека во земјата и понатаму постои значителен број невработени лица. Овој наизглед парадокс ја отвора дебатата за вистинските проблеми на пазарот на трудот и за причините поради кои понудата и побарувачката на работна сила не се совпаѓаат.

Во првиот квартал од 2026 година, во земјата биле евидентирани околу 707 илјади вработени и околу 90 илјади невработени лица, при што стапката на невработеност изнесувала 11,3 проценти. Истовремено, податоците за слободни работни места укажуваат на релативно ограничена, но постојана побарувачка на труд, особено во услужните дејности, трговијата и одредени технички сектори.

Компаниите, од градежништвото и транспортот до угостителството и малопродажбата, сè почесто пријавуваат дека огласите за работа остануваат отворени со недели, без доволен број пријавени кандидати. Во некои случаи, работодавачите веќе отворено размислуваат за увоз на работна сила како начин да го надминат хроничниот недостиг.

Економистите ваквата состојба ја опишуваат како структурен јаз на пазарот на трудот. Тоа значи дека проблемот не е во вкупниот број на луѓе без работа, туку во несоодветноста меѓу вештините на расположливата работна сила и реалните потреби на компаниите. Дел од слободните позиции бараат специфични квалификации, практично искуство или подготвеност за работа во услови кои не се доволно атрактивни за домашните работници.

Дополнителен притисок врз пазарот на трудот создава и иселувањето. Во изминатата деценија значителен број квалификувани работници заминале во Германија, Австрија, Словенија и Хрватска, што особено се чувствува во сектори како транспорт, занаетчиство, угостителство и здравство. Недостигот на возачи, готвачи, заварувачи, медицински персонал и технички кадар станува сè поизразен проблем за домашната економија.

Меѓународните институции предупредуваат дека демографските трендови дополнително ќе го влошат овој предизвик. Намалувањето и стареењето на населението, заедно со континуираното иселување, го ограничуваат потенцијалот за економски раст и ја намалуваат понудата на работна сила на долг рок.

Во исто време, платите во земјата бележат раст. Просечната нето-плата достигна над 48 илјади денари, со годишен пораст од повеќе од осум проценти. Сепак, економските аналитичари посочуваат дека зголемувањето на платите не е секогаш доволен фактор за задржување на работниците, особено кога разликите во примањата со странските пазари остануваат значителни.

Работодавачите сè почесто истакнуваат дека конкуренцијата за работна сила повеќе не е локална, туку европска. Кога работниците можат да добијат двојно или тројно повисоки плати во странство, домашните компании тешко успеваат да бидат конкурентни, дури и кога нудат подобри услови од претходно.

Како одговор на ваквата состојба, дел од фирмите веќе започнуваат со планови за ангажирање работници од азиски земји како Непал, Индија и Бангладеш, следејќи го примерот на повеќе држави во регионот кои веќе се соочуваат со сличен недостиг.

Состојбата на пазарот на трудот во Македонија сè појасно покажува дека проблемот не е само во бројот на невработени лица, туку во структурните несогласувања меѓу образованието, квалификациите, очекувањата и реалните потреби на економијата. Во такви услови, прашањето станува помалку дали има доволно работници, а повеќе дали постојните работници се подготвени и усогласени со побарувачката на современиот пазар.