ИТ-секторот како економски исклучок: зошто програмерите кај нас се „елита“, а во Словенија рутина

Во последните години се наметнува впечаток дека програмерите во Македонија живеат значително подобар материјален живот од поголемиот дел од населението, додека истата професија во Словенија се доживува како дел од стабилната, но не и исклучителна средна класа. Оваа разлика не произлегува само од висината на платите во ИТ-секторот, туку од пошироката структура на економиите и нивото на развиеност на пазарот на труд.

Во македонскиот контекст, ИТ-индустријата со години функционира како еден од ретките сектори што нуди натпросечни примања. Програмерите, софтверските инженери и ИТ-специјалистите често заработуваат неколкукратно повеќе од работниците во традиционалните сектори како трговијата, администрацијата или угостителството. Ова создава силен контраст во животниот стандард, дури и меѓу луѓе со слично образование и возраст.

Економски аналитичари укажуваат дека ваквата разлика не е само резултат на силата на ИТ-секторот, туку и на општата ниска продуктивност и платените нивоа во останатите гранки на економијата. Во такви услови, една професија со глобална побарувачка неизбежно изгледа како „врв“ во однос на локалниот просек, иако реално станува збор за стандардни пазарни примања според меѓународни мерила.

Ситуацијата во Словенија е поинаква. Таму програмерите имаат стабилни и конкурентни плати, но разликата меѓу нив и останатите високообразовани професии е значително помала. Инженери, лекари, финансиски експерти и менаџери во индустријата исто така имаат високи примања, што ја прави распределбата на доходот порамномерна. Како резултат, ИТ-професијата не отскокнува драматично од општиот просек, туку се вклопува во пошироката структура на добро платени занимања.

Според економските експерти, оваа разлика е директна последица на повисоката продуктивност и поразвиената индустриска база во Словенија. Кога поголем број сектори создаваат висока додадена вредност, тогаш и платите се порамномерно распределени, без екстремни разлики меѓу професиите.

Во Македонија, пак, ИТ-секторот често се перцепира како најбрз пат до повисок животен стандард, што влијае и на пазарот на образование и обука. Сè поголем број луѓе се одлучуваат за курсеви по програмирање или преквалификација, во надеж дека ќе влезат во индустрија со подобри финансиски можности. Дел од нив успеваат да се вработат во странски или аутсорсинг компании, но очекувањата за високи почетни плати не секогаш се исполнуваат.

Стручњаци за човечки ресурси предупредуваат дека се создава поедноставена слика за ИТ-пазарот, каде што се претпоставува дека секое основно знаење автоматски води до високи приходи. Реалноста, според нив, е понијансирана и зависи од искуство, специјализација и реалната побарувачка за одредени вештини.

И покрај тоа, ИТ-секторот останува еден од најатрактивните во земјата поради условите за работа, можноста за работа од далечина и поврзаноста со меѓународни клиенти. Во економија каде што голем дел од професиите нудат ограничен раст на платите, ваквите можности дополнително ја зголемуваат неговата привлечност.

Сепак, експертите укажуваат дека долгорочен развој не може да се темели само на една индустрија. За да се намали јазот во животниот стандард, потребен е поширок економски раст што ќе опфати и други сектори, од здравство и образование до индустрија и услуги, со повисока продуктивност и подобро платени работни места.

Споредбата со Словенија, заклучуваат тие, не служи за идеализирање на една земја или критикување на друга, туку за да се покаже разликата во економската структура. Во едната, ИТ-професијата е исклучок кој отскокнува од просекот, додека во другата таа е дел од нормалниот распон на добро платени занимања.