Иран би можел да добие пристап до фонд од 300 милијарди долари како дел од новиот мировен договор со САД

Иран би можел да добие пристап до фонд вреден дури 300 милијарди долари како дел од новиот мировен договор со САД, но деталите околу овој механизам сè уште предизвикуваат бројни прашања и различни толкувања меѓу двете страни. Иако договорот се претставува како значаен дипломатски пробив по долг период на тензии, многу од неговите клучни елементи остануваат нејасни.

Американскиот потпретседател JD Vance изјави дека станува збор за средства кои би можеле да му бидат ставени на располагање на Иран доколку ги исполни преземените обврски од договорот. Според него, финансирањето не би доаѓало директно од САД, туку од коалиција на држави од Персискиот Залив, кои би учествувале во обновата и економската стабилизација на земјата.

Во меѓувреме, американскиот претседател Donald Trump ги отфрли тврдењата дека Вашингтон ќе му исплати стотици милијарди долари на Техеран, оценувајќи ги таквите информации како неточни. Сепак, повеќе медиумски извештаи наведуваат дека фондот навистина постои и дека неговата цел е да поттикне инвестиции и економско закрепнување на Иран во случај мировниот процес успешно да напредува.

Според информациите што досега се појавија, повеќе од половина од предвидените средства веќе биле обезбедени преку приватни и регионални финансиски извори. Намерата е преку овој механизам да се создаде економски стимул за почитување на договорот и за намалување на долгогодишните тензии меѓу двете земји.

САД и Иран се очекува официјално да го потпишат мировниот договор во Швајцарија, по што ќе започне 60-дневен период на дополнителни преговори. Во тој рок треба да се разработат најчувствителните прашања, меѓу кои централно место има иднината на иранската нуклеарна програма.

Еден од најважните елементи на договорот е продолжувањето на примирјето меѓу двете држави, како и повторното отворање на Ормутскиот Теснец, една од најважните светски поморски рути за транспорт на нафта. Неговото функционирање има директно влијание врз глобалните енергетски пазари и цените на суровата нафта.

Прашањето за нуклеарната програма останува најголем предизвик. Американската администрација со години предупредува дека Иран се доближува до капацитет за производство на нуклеарно оружје, додека Техеран постојано ги отфрла таквите обвинувања и инсистира дека неговата нуклеарна програма има исклучиво мирољубива намена.

Дополнителна неизвесност внесе и изјавата на иранскиот министер за надворешни работи Abbas Araghchi, кој посочи дека актуелниот договор не содржи нови обврзувачки гаранции поврзани со нуклеарните активности на земјата. Тоа сугерира дека најсложените прашања допрва ќе бидат предмет на интензивни преговори.

Иако договорот се претставува како важен чекор кон намалување на конфликтите и стабилизирање на регионот, аналитичарите предупредуваат дека неговиот успех ќе зависи од способноста на двете страни да постигнат конкретен договор за нуклеарната програма, регионалната безбедност и механизмите за економска соработка. Во моментов, фондот од 300 милијарди долари останува еден од највпечатливите, но и најконтроверзните аспекти на целиот мировен процес.