Зошто Македонија и Балканот заостануваат зад Европа: работата од дома како огледало на економскиот развој

Работата од дома во Европа сè повеќе станува показател не само за новите трендови на пазарот на трудот, туку и за подлабоките економски и општествени разлики меѓу земјите. Најновите податоци на Евростат покажуваат дека континентот е далеку од усогласен кога станува збор за далечинската работа, при што разликите меѓу северните и источните земји се особено изразени.

Додека Финска е меѓу водечките земји во Европа со околу една петтина од вработените кои работат од дома, заедно со Ирска која исто така бележи високи стапки, земјите од Југоисточна и Источна Европа значително заостануваат. Европскиот просек изнесува околу 8,8 проценти, но во некои земји од регионот уделот на работа од далечина е повеќекратно понизок.

Податоците отвораат пошироко прашање кое оди подалеку од технолошката опременост или моменталните работни навики. Разликите, според аналитичарите, се резултат на комбинација од економска структура, организациска култура и ниво на доверба во компаниите и институциите.

Земјите како Финска, Ирска, Германија и Белгија имаат развиени сектори за информатичка технологија, финансиски услуги и професионални дејности, каде што природно постои поголем потенцијал за работа од далечина. Дополнително, овие економии се карактеризираат со висока дигитализација и пофлексибилни модели на управување, што ја олеснува транзицијата кон хибридни и целосно далечински форми на работа.

Во таков контекст, работата од дома не се појавува како технолошки феномен, туку како одраз на поширока промена во начинот на кој се организира трудот и се мери продуктивноста.

Сосема поинаква слика се гледа во земјите од Југоисточна и Источна Европа, каде што стапките на работа од далечина се меѓу најниските во Европа. Северна Македонија, Романија, Бугарија и Грција се на дното на листата, додека земји како Словенија и Хрватска бележат нешто повисоки, но сè уште ограничени вредности.

Причината, според експертите, главно лежи во структурата на економијата. Во овие земји доминираат сектори како производство, градежништво, земјоделство, туризам, логистика и трговија, каде што физичкото присуство на работното место е неопходно. Овие активности, за разлика од канцелариските и дигиталните професии, не можат да се префрлат во виртуелен простор.

Сепак, економската структура не е единствениот фактор. Сè почесто се нагласува дека клучната разлика меѓу европските земји е во степенот на доверба меѓу работодавачите и вработените. Во економиите каде што постои повисока автономија и фокус на резултати наместо на физичко присуство, далечинската работа е многу поразвиена.

Во многу компании во регионот сè уште преовладува пристапот според кој продуктивноста се мери преку присуство на работното место, концепт наследен од индустриската ера. Наспроти тоа, современата економија сè повеќе се базира на знаење, каде што вредноста се создава преку резултати, креативност и ефикасност, а не преку број на поминати часови во канцеларија.

Оваа разлика создава растечка дебата на глобално ниво околу тоа дали вработените треба да се вратат во канцелариите или да се задржи флексибилниот модел. Во последните години, голем број меѓународни компании воведоа политики за враќање на работа во физички простории, додека други продолжуваат да се потпираат на хибридни и целосно далечински модели.

Пазарот на трудот така се дели на два пристапа. Едниот ја нагласува важноста на директната соработка и секојдневната комуникација во канцеларија, додека другиот верува дека технологијата овозможува еднаква или дури поголема продуктивност без географски ограничувања.

Покрај економската структура и организациската култура, значајна улога има и дигиталната инфраструктура. Брзиот интернет, развиените мрежи и јасната регулатива директно влијаат врз можноста за работа од далечина. Во некои европски земји дури постојат и законски рамки кои им овозможуваат на работниците да побараат флексибилни форми на работа.

Таквите политики не само што ја зголемуваат задоволеноста на вработените, туку имаат и поширок економски ефект. Тие им овозможуваат на компаниите пристап до поширок и поразновиден кадар, без ограничување на географската локација, што долгорочно ја зголемува конкурентноста на економијата.

Разликите меѓу европските земји во однос на работата од дома, според аналитичарите, нема да исчезнат брзо. Тие се резултат на длабоки структурни фактори кои вклучуваат економски модел, деловна култура и ниво на дигитална зрелост. Во таа смисла, работата од дома не е само прашање на технологија, туку и огледало на тоа колку една економија е подготвена да се прилагоди на новата реалност на пазарот на трудот.