Европа инвестира во „loyal wingman“ технологија: иднината на борбената авијација без пилот

На неодамнешниот саем за авијација во Берлин, вниманието беше насочено кон новата генерација воена технологија – таканаречените „wingman“ дронови, кои се развиваат како придружни системи на борбените авиони. Овие беспилотни летала, дизајнирани да работат во координација со пилотирани платформи, се сметаат за клучен елемент во идните воздушни операции.

Зголеменото значење на ваквите системи е директно поврзано со искуствата од војната во Украина, каде што дроновите и електронското војување се покажаа како пресудни фактори на бојното поле. Тоа ги поттикна и европските и американските одбранбени сили забрзано да инвестираат во развој на напредни, вештачко-интелигентни платформи кои можат да обезбедат дополнителни сензори, електронски пречки и вооружување.

На саемот во Берлин, водечките компании од индустријата, меѓу кои Airbus, Boeing, германскиот стартап Helsing и General Atomics, ги претставија своите најнови решенија пред германската армија и меѓународната публика. Станува збор за системи познати и како „collaborative combat aircraft“, кои функционираат во т.н. „loyal wingman“ концепт – летајќи заедно со пилотирани авиони и поддржувајќи ги во извршувањето на мисиите.

Овие платформи варираат по големина и намена, од помали пресретнувачки дронови до системи што се приближуваат по димензии до класични авиони. Нивната улога е да ја зголемат ефикасноста на воздушните сили, да ја намалат изложеноста на ризик за пилотите и да овозможат побрза и поефикасна обработка на податоците на бојното поле.

Развојот на ваквата технологија се одвива и во контекст на пошироката европска дебата за стратешка автономија во одбраната. Со оглед на долгогодишната зависност од американските системи, европските земји сè повеќе размислуваат за зајакнување на сопствената индустрија и технолошка независност.

Еден од клучните аспекти во овој развој е контролата врз вештачката интелигенција што управува со овие системи. Според претставници на индустријата, токму „дигиталниот мозок“ на дроновите мора да остане под национална или европска контрола, што дополнително ја нагласува важноста на домашниот развој.

Во меѓувреме, Германија и Франција привремено ги ставија во мирување плановите за заеднички борбен авион од новата генерација, но се обидуваат да спасат делови од програмата преку развој на поврзани дронски системи и мрежи за размена на податоци.

Иако интересот и инвестициите растат, овие технологии сè уште не се оперативно распоредени на бојното поле. Производителите веќе најавуваат временски рамки – дел од системите би можеле да влезат во употреба кон крајот на деценијата, додека други се очекуваат дури во 2030-тите години.

Во САД, исто така, се тестираат слични концепти, при што одредени прототипи веќе добија финансиска поддршка за понатамошен развој. Се очекува и други компании да ги претстават своите решенија на претстојните меѓународни саеми, што укажува дека трката за доминација во оваа нова област на воената технологија само што започнува.

Со оглед на брзиот технолошки напредок и променливата природа на современите конфликти, „wingman“ дроновите се наметнуваат како еден од најважните сегменти на идната воздушна одбрана, каде што синергијата меѓу човекот и машината ќе игра клучна улога.