ЕУ стартува амбициозен план за технолошка независност од САД и Азија во клучни дигитални сектори

Европската унија претстави обемен план со кој има цел да ја зајакне сопствената технолошка индустрија и да ја намали зависноста од САД и Азија во клучни области како полупроводници, вештачка интелигенција и cloud услуги.

Европската комисија, како извршно тело на Унијата, објави серија мерки насочени кон зголемување на таканаречениот технолошки суверенитет, односно поттикнување на користење домашни решенија наместо странски технологии. Овој пристап би можел да има значајно влијание врз индустријата, вклучително и врз субвенциите за изградба на фабрики за чипови и врз начинот на кој големи американски компании како Microsoft и Amazon ќе можат да обезбедуваат cloud услуги за европските институции и чувствителни податоци.

Потегот доаѓа во период на засилени геополитички тензии, при што Брисел сè почесто ја нагласува потребата од намалување на зависноста од странски добавувачи. Враќањето на Доналд Трамп на американската политичка сцена и влошувањето на трансатлантските односи дополнително ги засилија овие грижи, особено поради стравувањата дека САД би можеле да го ограничат пристапот до клучни дигитални услуги. Во некои европски градови веќе се забележани иницијативи за напуштање на американски софтверски решенија во корист на отворен код.

Централен дел од новата стратегија е предлог-законот познат како Cloud and AI Development Act, кој има за цел значително проширување на капацитетите на европските дата-центри. Планот предвидува нивниот капацитет да се зголеми за три пати во следните пет до седум години, со цел да се зајакне инфраструктурата за вештачка интелигенција и дигитални услуги во рамки на Унијата.

Во моментов, европскиот cloud пазар е доминиран од американски компании, при што Amazon Web Services, Microsoft Azure и Google Cloud контролираат над 70 отсто од пазарот. Новите правила би можеле да воведат обврска за државните институции да ги чуваат критичните податоци на европски cloud провајдери, како и задолжителна проценка на ризикот поврзан со суверенитетот на секој добавувач.

Планирано е воведување и систем за рангирање на провајдерите според тоа колку нивната инфраструктура, податоци и синџири на снабдување се под европска контрола. Ова би можело директно да влијае на работењето на глобалните технолошки компании кои веќе се присутни во Европа, но се потпираат на глобални мрежи и технологии.

Некои од американските технолошки гиганти веќе почнаа да се прилагодуваат на новата реалност преку партнерства со европски компании. Така, Google соработува со француската група Thales на cloud проект, додека Microsoft и Amazon развиваат таканаречени „суверени cloud“ решенија за европскиот пазар.

Покрај cloud секторот, пакетот мерки опфаќа и ревизија на European Chips Act, донесен во 2023 година со цел да се зајакне производството на полупроводници во Европа. И покрај првичните амбиции, европските институции признаваат дека континентот заостанува зад целта за удвојување на пазарниот удел до 2030 година.

Со новата верзија на законот, позната како Chips Act 2.0, се предвидува поедноставување на финансирањето за големи прекугранични проекти и можност Европската комисија директно да инвестира во стратешки иницијативи. Се проценува дека за зајакнување на индустријата ќе бидат потребни околу 120 милијарди евра до 2035 година, во комбинација на јавни и приватни инвестиции.

И покрај амбициозниот план, од Брисел признаваат дека процесот ќе биде долг и сложен. Во моментов, околу 80 проценти од технолошките решенија што се користат во Европа доаѓаат однадвор, што ја ограничува брзината на транзицијата кон поголема независност.

Иако Европската унија нагласува дека не станува збор за протекционизам, експертите предупредуваат дека построгите правила би можеле да доведат до нови тензии со САД и Кина, како и до потенцијални нарушувања во снабдувањето со клучни технологии. Поради тоа, имплементацијата на стратегијата се очекува да биде постепена и предмет на долги политички преговори меѓу членките на Унијата и Европскиот парламент.