Србија ги заострува правилата за вработување на странски работници по рекордниот број поднесени барања

Во текот на минатата година во Србија се поднесени повеќе од 100.000 барања за единствени дозволи за престој и работа на странски државјани, што укажува на силен раст на странската работна сила во земјата. Паралелно со овој тренд, државата најавува дополнително заострување на контролите и нови механизми за регулирање на мобилноста на трудот со други земји.

Според податоците што ги соопшти заменик-министерот за труд, Даниел Игрец, Србија со години се соочува со недостиг на работна сила во клучни сектори како градежништво, угостителство и транспорт. Тој нагласи дека бројот на странски работници денес е околу десет пати поголем во споредба со пред една деценија, што го менува целокупниот пазар на трудот.

Земјата стана поатрактивна за странски работници по законските измени пред две години, кога беа продолжени роковите за престој и работа, а процедурата за издавање дозволи беше дигитализирана, со што значително се забрза процесот на вработување.

Властите најавуваат дека ќе продолжат со потпишување договори за мобилност на работната сила со други држави, а првите преговори се започнати со Узбекистан. Како што наведуваат од ресорното министерство, целта е да се обезбеди организиран и регулиран прилив на работници, при што се зема предвид и фактот дека работниците од Узбекистан се подготвуваат пред заминување, преку обуки за јазик, култура и работни правила, што го олеснува нивното прилагодување.

Дополнителен аргумент за ваквата соработка, според српските власти, е и тоа што досега не се регистрирани посериозни прекршоци меѓу овие работници, што се оценува како фактор на стабилност и доверба во идните договори. Се очекува договорот со Узбекистан да биде финализиран до есен, во период кога е планирана и официјална посета на претседателот на таа земја.

Истовремено, Србија разгледува и соработка со други држави, со цел да воспостави систем во кој миграцијата на работната сила ќе биде целосно контролирана и легална, а работниците ќе бидат вклучени во формален правен и административен систем.

Од февруари 2024 година во сила се и законски измени со кои се засилени инспекциските контроли и надзорот врз вработувањето на странци. Посебен акцент е ставен на заштитата на работничките права, бидејќи анализите покажале дека дел од странските работници не се доволно запознаени со своите права.

Системот предвидува и принцип на еднаков третман, што значи дека странските и домашните работници треба да имаат исти права и обврски. Пред секое вработување, работодавачите се должни да проверат преку Националната служба за вработување дали на домашниот пазар постојат кадри со соодветни квалификации.

И покрај тоа, властите признаваат дека поради економскиот раст и ниската стапка на невработеност, која моментално изнесува 8,5 проценти, потребата од странска работна сила продолжува да расте. Дополнителен притисок врз пазарот на трудот се очекува и со подготовките за Експо 2027, чиј домаќин ќе биде Србија.

Исто така се посочуваат и одредени предизвици во праксата, особено кај користењето на визата Д, која овозможува престој и работа до 180 дена. Во некои случаи, по истекот на овој период, настануваат административни компликации при добивање на единствената дозвола, што може да доведе до злоупотреби од страна на одредени работодавачи, вклучително и задржување документи или ограничување на слободата на работниците.

Во текот на процесот на издавање дозволи учествуваат повеќе институции, меѓу кои Националната служба за вработување, Министерството за труд и Министерството за внатрешни работи, кое врши безбедносни проверки. Властите најавуваат дека ќе продолжат со унапредување на системот со цел да се обезбеди поголема транспарентност, заштита на работниците и целосна контрола врз вработувањето на странска работна сила.