Дали вештачката интелигенција го „успива“ мозокот? Експертите алармираат за нов ризик

Вештачката интелигенција сè побрзо станува дел од секојдневниот живот, но паралелно со нејзиниот развој расте и загриженоста кај научниците за влијанието што може да го има врз човековото размислување. Експертите предупредуваат дека прекумерното потпирање на алатки како ChatGPT може постепено да влијае врз концентрацијата, меморијата, креативноста и способноста за критичко размислување.

Денес, многумина користат вештачка интелигенција за пишување текстови, организирање обврски, учење, па дури и носење одлуки. Иако овие системи значително го олеснуваат секојдневието, научниците поставуваат прашање дали со текот на времето луѓето почнуваат сè помалку сами да размислуваат.

Професорот по невронаука Адам Грин од Универзитетот Џорџтаун за BBC објаснува дека мозокот функционира според принципот „користи го или изгуби го“. Според него, кога одредени мисловни процеси постојано им се препуштаат на дигиталните алатки, способноста самостојно да се извршуваат постепено слабее.

Експертите потсетуваат дека технологијата и претходно го менувала начинот на кој луѓето размислуваат и паметат. Масовната употреба на GPS навигација, на пример, доведе до помало потпирање на сопствената просторна ориентација, додека интернет пребарувачите ја намалија потребата од меморирање информации. Сега, според научниците, вештачката интелигенција оди чекор понатаму бидејќи не нуди само информации, туку и готови заклучоци и решенија.

Некои истражувања покажуваат дека корисниците кои интензивно користат AI алатки имаат послаби резултати на тестови за критичко размислување. Причината е што со текот на времето се создава навика проценката и анализата да им се препуштаат на чет-ботовите, наместо самостојно да се преиспитуваат информациите.

Научниците предупредуваат и на феноменот познат како „когнитивно предавање“, кога луѓето почнуваат повеќе да му веруваат на одговорот на вештачката интелигенција отколку на сопственото расудување, дури и во ситуации кога системот може да греши. Ризикот е особено голем кај теми за кои корисникот нема доволно познавање за да ја процени точноста на добиениот одговор.

Сепак, експертите не сметаат дека вештачката интелигенција треба да се избегнува, туку дека е важно да се користи како алатка, а не како замена за размислување. Тие советуваат луѓето прво самостојно да се обидат да решат проблем или да оформат мислење, а дури потоа да побараат помош од AI системите.

Посебна загриженост постои и околу креативноста. Истражувањата покажуваат дека луѓето кои премногу се потпираат на вештачка интелигенција при создавање идеи често доаѓаат до помалку оригинални решенија. Според професорот Грин, креативноста се развива преку процес на размислување, грешки, експериментирање и лично искуство, а токму тој процес не треба целосно да му се препушти на алгоритам.

Експертите препорачуваат да не се бара секогаш најбрзиот пат до одговорот. Наместо постојано користење резимеа и автоматски решенија, советуваат читање на целосни текстови, самостојно решавање проблеми и оставање време за размислување. Според нив, токму ваквиот ментален напор му помага на мозокот да остане активен и функционален.

Иако вештачката интелигенција може за неколку секунди да создаде текстови, анализи и идеи, научниците веруваат дека човечката способност за оригинално и лично размислување и понатаму ќе остане незаменлива. Токму креативноста, индивидуалното искуство и способноста за критичка проценка се сметаат за најголемата предност што луѓето ќе ја имаат во ерата на сè помоќната технологија.