Два месеци по почетокот на војната во Иран, економските притисоци се зголемуваат на пазарите во развој

Два месеци по ескалацијата на конфликтот меѓу Иран и неговите противници, економските последици сè појасно се прелеваат надвор од Блискиот Исток, погодувајќи ги пред сè земјите во развој и новите пазари. Растечката инфлација, зголемените фискални притисоци и нарушените трговски текови создаваат комплексна слика на глобална економска нестабилност.

Најсилниот директен удар го трпат земјите од регионот и нивните непосредни соседи. Катар во март забележа прв трговски дефицит во својата историја, откако затворањето на Ормуски теснец доведе до драматичен пад на извозот за повеќе од 90 проценти и преполовување на увозот. Економистите очекуваат значително намалување на економската активност, дополнително влошена од оштетувањата на енергетската инфраструктура.

Меѓународните финансиски институции веќе реагираат со ревидирање на прогнозите. Меѓународен монетарен фонд ја намали очекуваната стапка на раст за земјите во развој, предупредувајќи дека целосниот економски ефект од кризата допрва ќе се почувствува. Особено ранливи се азиските економии во развој, кои голем дел од своите енергетски потреби ги обезбедуваат токму преку Ормускиот теснец.

Паралелно со тоа, растот на цените на енергенсите предизвикува нов инфлаторен бран, што ги ограничува централните банки во нивните политики. Наместо олеснување на монетарните услови, повеќе држави веќе започнуваат со заострување. Каматните стапки растат или се очекува да растат во низа економии, меѓу кои Филипини, Турција и Индија, како одговор на ризикот од прелевање на инфлацијата во пошироката економија.

Зголемените цени на енергијата носат дополнителен товар и за државните буџети. Владите веќе издвојуваат значителни средства за субвенционирање на горивата и заштита на домаќинствата, а новите поскапувања само го зголемуваат тој притисок. Според проценките, глобалните субвенции за фосилни горива достигнуваат стотици милијарди долари годишно, при што најголемиот дел од товарот го носат земјите од Блискиот Исток, Северна Африка и делови од Европа и Централна Азија.

Најранливи се економиите кои и претходно се соочувале со финансиски кризи. Египет, Шри Ланка и Пакистан повторно се под силен притисок. Кај Египет, растот на цените на храната и енергијата се комбинира со пад на приходите од туризам и девизни дознаки, додека слабеењето на националната валута дополнително го поскапува сервисирањето на долгот. Шри Ланка повторно воведува субвенции за гориво, а Пакистан се соочува со критично ниско ниво на девизни резерви.

Кризата особено силно ги погодува и земјите од Субсахарска Африка, каде зависноста од увоз на нафта се совпаѓа со ограничени буџетски капацитети. Во такви услови, секое подолготрајно задржување на високите цени на енергенсите дополнително ги влошува јавните финансии и ја намалува способноста на државите да одговорат на економските шокови.

Претставниците на меѓународните институции предупредуваат дека кризата претставува негативен шок на понудата со долгорочни последици. Генералната директорка на ММФ, Кристалина Георгиева, истакнува дека неконтролираното зголемување на јавната потрошувачка преку масовни субвенции може дополнително да ја влоши ситуацијата и дека поддршката треба да биде насочена кон најранливите категории.

Во вакви услови, глобалната економија се соочува со нов бран неизвесност, каде геополитичките тензии директно се прелеваат во финансиските пазари и секојдневниот живот. Како што конфликтот продолжува, расте ризикот дека неговите економски последици ќе бидат подлабоки и подолготрајни отколку што првично се очекуваше.