Европа пред летен хаос: дали недостигот на керозин ќе ги приземји авионите

Европа се соочува со растечки ризик од недостиг на авионско гориво во пресрет на летната туристичка сезона, додека војната во Иран и затворањето на Ормутскиот теснец сериозно го нарушуваат глобалниот синџир на снабдување со енергенси. Предупредувањата од политичари, индустријата и енергетските институции сè појасно укажуваат дека проблемот може да прерасне во вистинска криза во наредните недели.

Германскиот министер за финансии Lars Klingbeil повика на итни мерки за справување со ситуацијата, нагласувајќи дека покрај ценовниот притисок, клучно прашање станува сигурноста на снабдувањето. Неговите изјави доаѓаат во момент кога цените на керозинот нагло растат, а неизвесноста околу достапноста на горивото се продлабочува.

Иако од European Commission засега уверуваат дека нема непосреден недостиг на гориво во Европската унија, признаваат дека ризикот е реален и дека керозинот е една од најкритичните категории. Ситуацијата дополнително се комплицира со тоа што голем дел од глобалната трговија со авионско гориво минува низ Ормутскиот теснец, кој веќе подолг период е блокиран поради воените дејствија.

Прекините во транспортот веќе имаат директно влијание врз авиоиндустријата. Lufthansa најави намалување на летовите и забрзано повлекување на дел од флотата, наведувајќи ги енормно зголемените трошоци за керозин како главна причина. Цените на горивото се повеќе од двојно зголемени од почетокот на конфликтот, што сериозно ги притиска маржите на авиокомпаниите и ги принудува да прават рестрикции.

Пазарните податоци покажуваат дека цената на керозинот расте побрзо од суровата нафта, што укажува на специфичен проблем со снабдувањето. Во исто време, цените на авионските билети се во пораст, а откажувањата на летови стануваат сè почести на главните европски рути.

Дополнителен проблем е долгорочната структура на европскиот енергетски сектор. Во изминатите децении, значителен број рафинерии беа затворени или пренаменети, што ја зголеми зависноста од увоз. Денес, Европа увезува околу една третина од потребното авионско гориво, при што најголемиот дел доаѓа од Блискиот Исток. Со прекините во тој регион, континентот останува изложен на сериозни ризици.

Според International Energy Agency, некои европски земји би можеле да се соочат со недостиг на керозин во рок од шест недели. Извршниот директор Fatih Birol предупреди дека доколку Ормутскиот теснец не биде повторно отворен, наскоро може да следуваат откажувања на летови поради недостиг на гориво.

Во обид да се ублажи кризата, САД се појавуваат како алтернативен снабдувач, но овие количини не се доволни за да ја покријат празнината. Дополнително, дел од американскиот извоз се пренасочува кон Азија, каде побарувачката исто така расте, што ја засилува конкуренцијата и ја остава Европа во понеповолна позиција.

Аналитичарите предупредуваат дека дури и ако конфликтот заврши во блиска иднина, стабилизацијата на пазарот ќе биде бавна. Причината е што енергетските шокови имаат долготрајни ефекти, а синџирите на снабдување не можат брзо да се вратат во нормала.

Во вакви услови, европската авиоиндустрија влегува во летната сезона со сериозни предизвици. Доколку кризата продолжи, патниците би можеле да се соочат со повисоки цени, намален број на летови и зголемена неизвесност. Она што до неодамна беше сценарио поврзано со штрајкови и логистички проблеми, сега прераснува во потенцијална енергетска криза со далекусежни последици за транспортот и економијата во целина.