Успехот што боли: кога бизнисот станува тивка анксиозност

Во време кога успехот повеќе не е само цел, туку и очекување, младите професионалци и претприемачи се наоѓаат во тивка, но интензивна борба со самите себе. Бизнисот, кој некогаш се перцепираше како простор за креативност, независност и лична реализација, денес сè почесто се претвора во извор на постојан притисок, неизвесност и внатрешна напнатост. Границата помеѓу амбиција и прегорување станува сè понејасна, додека потребата да се биде „успешен“ не дозволува пауза, слабост или сомнеж.

Во ова интервју разговараме со психотерапевтката Ивана Стојановска, која работи со млади професионалци и претприемачи, за тоа како изгледа анксиозноста зад успешните приказни, зошто бизнисот станува психолошки товар и како може да се најде одржлив баланс помеѓу резултатите и личното здравје.

Во последно време сè почесто слушаме за анксиозност кај млади професионалци и претприемачи. Дали ова е реален пораст или само поголема отвореност за темата?

Станува збор за комбинација од двете, но со јасна тенденција на пораст. Денешната генерација живее во услови кои психолошки се многу поинтензивни од претходно. Не зборуваме само за класичните бизнис предизвици, туку и за континуирана изложеност на информации, споредби и очекувања. Младите луѓе не се мерат само според тоа што го постигнуваат, туку и според тоа како изгледа нивниот успех во очите на другите. Тоа создава дополнителен, често невидлив притисок.

Во мојата пракса гледам луѓе кои објективно имаат стабилни кариери, добри приходи и јасна насока, но субјективно се чувствуваат како да заостануваат. Тој јаз помеѓу реалноста и перцепцијата е еден од најголемите извори на анксиозност. Бизнисот сам по себе не е проблемот – проблемот е значењето што му го даваме и очекувањата што ги врзуваме за него.

Како изгледа анксиозноста кај луѓе кои се активни во бизнис? Дали тие воопшто ја препознаваат кај себе?

Анксиозноста кај оваа група често е многу добро „спакувана“. Тоа се луѓе кои функционираат, кои донесуваат одлуки, кои се активни и продуктивни. Но зад таа функционалност се крие постојано чувство на внатрешен притисок. Тие ретко ја препознаваат анксиозноста како проблем, бидејќи ја доживуваат како дел од својот карактер или како неопходна состојба за да останат конкурентни.

На пример, имав клиент кој води мал бизнис и објективно работеше одлично. Сепак, тој не можеше да помине ниту еден ден без да проверува мејлови на секои десет минути, имаше силна потреба да контролира сè и не можеше да се исклучи дури ни навечер. Физички беше исцрпен, имаше проблеми со спиењето, но упорно тврдеше дека „така мора“. Дури кога почна да чувствува панични симптоми, сфати дека тоа што го живее не е нормална состојба, туку хроничен стрес кој прераснал во анксиозност.

Каде е границата помеѓу здрава амбиција и штетен психолошки притисок?

Границата најчесто не се гледа однадвор, туку се чувствува одвнатре. Здравата амбиција има една многу важна карактеристика – таа ве движи, но не ве уништува. Дури и кога има напор, постои чувство на смисла и задоволство. Наспроти тоа, штетниот притисок создава постојано чувство дека не сте доволни, дека секогаш треба повеќе и дека нема простор за грешка.

Во пракса, ова се гледа преку начинот на кој луѓето си зборуваат самите на себе. Кога внатрешниот дијалог е исполнет со критика, страв и незадоволство, тогаш веќе не зборуваме за амбиција, туку за внатрешен притисок кој го троши човекот. Проблемот е што ова често се наградува од околината – таквите луѓе се гледаат како „посветени“ и „вредни“, а всушност се на работ на прегорување.

Дали претприемачите се поранливи на анксиозност и зошто? Можете ли да дадете конкретен пример?

Претприемачите се една од најранливите групи, токму поради природата на нивната улога. Тие не носат само одговорност за својата работа, туку и за опстанокот на бизнисот, за вработените, за финансиската стабилност и за иднината. Тоа создава постојано чувство дека „нема простор за грешка“.

Ќе споделам еден конкретен пример од мојата пракса. Станува збор за млада жена која отвори свој бренд и за кратко време постигна голем успех. Однадвор, нејзината приказна изгледаше како идеален пример за претприемништво. Но, зад сцената, таа живееше во постојан страв дека сè ќе се распадне. Секој пад во продажбата го доживуваше како личен неуспех, не можеше да спие, а дури и кога имаше добри резултати, не чувствуваше олеснување.

Во терапевтскиот процес, најголемиот предизвик беше да се одвои нејзината лична вредност од резултатите на бизнисот. Дури кога почна да го гледа бизнисот како дел од нејзиниот живот, а не како мерка за нејзината вредност, нејзината анксиозност почна да се намалува.

5Кои се најчестите сигнали дека некој веќе е под сериозен психолошки притисок, но можеби не е свесен за тоа?

Сигналите често почнуваат суптилно, но со тек на време стануваат сè поинтензивни. Еден од првите знаци е неможноста да се „исклучи“ – дури и кога нема реална потреба да се работи, мислите постојано се насочени кон обврските. Потоа следуваат проблеми со концентрацијата, раздразливост и чувство на хроничен замор кој не поминува со одмор.

Многу луѓе пријавуваат и физички симптоми – напнатост во телото, главоболки, проблеми со желудникот. Она што е карактеристично е губењето на уживањето – дури и активности кои порано ги исполнувале, повеќе не носат задоволство. Тоа е јасен сигнал дека телото и умот се преоптоварени.

Што конкретно би им порачале на младите кои се обидуваат да изградат кариера или бизнис, а чувствуваат дека притисокот ги надминува? Како да најдат баланс?

Најпрво, важно е да се разбере дека балансот не е нешто што се случува само од себе – тоа е свесна одлука и процес. Во бизнис културата често се романтизира жртвата, но вистината е дека долгорочниот успех не може да се гради на исцрпеност.

Практично, тоа значи поставување граници – не само со другите, туку и со себе. Да се прифати дека не може сè да се контролира, дека грешките се дел од процесот и дека вредноста на човекот не зависи исклучиво од резултатите. Поддршката, било од блиски луѓе или од професионалец, игра огромна улога во овој процес.

Балансот не значи да се откажете од амбицијата, туку да ја живеете на начин кој не ве уништува. На крајот, најголемиот успех не е само во тоа што сте изградиле, туку и во тоа како сте се чувствувале додека сте го граделе.