Европските цени на гасот експлодираа поради кризата на Блискиот Исток

Европските цени на природниот гас нагло пораснаа откако новата ескалација на конфликтот на Блискиот Исток ги засили стравувањата од сериозни нарушувања во глобалното снабдување со енергија. Трговците внимателно ја следат ситуацијата околу Ормускиот Теснец, откако поморскиот сообраќај низ овој клучен енергетски коридор речиси запре.

Референтните фјучерси за природен гас во Европа скокнаа за речиси една третина, што претставува најголем дневен раст од 2023 година. Причината е драматичното намалување на бројот на танкери што поминуваат низ теснецот, кој е клучна рута за транспорт на енергенси и преку кој се превезува значителен дел од светскиот извоз на течен природен гас. Истовремено, нагло пораснаа и цените на нафтата, што дополнително ги засили стравувањата од поширок енергетски шок.

Аналитичарите предупредуваат дека ситуацијата може да прерасне во најголемо потресување на пазарите на гас од почетокот на војната во Украина, која пред неколку години го промени глобалниот енергетски баланс. Иако најголем дел од течниот природен гас од Блискиот Исток се извезува кон азиските пазари, секој прекин на испораките ќе ја зголеми конкуренцијата за алтернативни извори, што неизбежно ќе ги зголеми цените и во Европа.

Континентот е особено ранлив во овој момент. Иако зимата се приближува кон крајот и потрошувачката постепено се намалува, европските резерви на гас остануваат невообичаено ниски. За да ги пополни складиштата пред следната грејна сезона, Европа ќе мора да увезе големи количини течен природен гас во текот на летото. Според проценките на Wood Mackenzie Ltd., клучното прашање за пазарите е колку долго ќе остане нарушен транспортот низ теснецот, бидејќи времетраењето на прекинот директно ќе влијае врз цените.

Во меѓувреме, геополитичката неизвесност дополнително се продлабочува. Donald Trump изјави дека воените операции против Иран би можеле да продолжат неколку недели, што дополнително ги зголеми стравувањата од долготрајна нестабилност во регионот.

Дополнителен удар за поморската трговија претставува и одлуката на голем број осигурителни клубови да го укинат осигурувањето од воени ризици за бродови што влегуваат во Персискиот Залив. Ова значително го намалува интересот за транспорт на енергенси од регионот и дополнително го ограничува протокот на течен природен гас.

Според проценките на Goldman Sachs Group Inc., доколку поморскиот сообраќај остане блокиран еден месец, европските цени на гас би можеле да се зголемат повеќекратно. Тоа би претставувало сериозен пресврт за пазарот, кој неодамна беше под притисок поради поблага зима и релативно стабилна понуда.

Експертите предупредуваат дека ваквата ситуација може сериозно да ги отежни плановите за полнење на европските складишта и повторно да ги зголеми трошоците за енергија во индустријата. Анализите на Bruegel укажуваат дека продолжената нестабилност би можела да предизвика нов бран притисок врз европската економија.

Во меѓувреме, последиците од конфликтот веќе се чувствуваат на терен. Катар, еден од најголемите извозници на течен природен гас, привремено го намали бројот на вработени во својата главна извозна постројка, додека дел од танкерите ги одложуваат или менуваат рутите. Израел, пак, од безбедносни причини привремено затвори дел од своите капацитети за производство на гас, што ја зголеми побарувачката за дополнителни испораки во регионот.

Иако Иран официјално не најави затворање на теснецот, многу бродови почнаа да го избегнуваат веднаш по почетокот на конфликтот. Дополнително, Турција би можела да ја зголеми побарувачката за течен природен гас доколку се нарушат испораките преку постојните гасоводи од Иран.

Според аналитичарите на Global Risk Management, европскиот пазар на гас е дури почувствителен на фактичкото затворање на Ормускиот Теснец отколку пазарот на нафта. Според нив, ефектите од прекинот на транспортот многу брзо ќе се почувствуваат во реалните испораки, а не само во цените на берзите.

Во вакви услови, енергетските пазари остануваат во состојба на висока неизвесност, а времетраењето на кризата во регионот ќе биде пресудно за тоа дали светот ќе се соочи со нов голем енергетски шок.