Дали вештачката интелигенција ќе ни го украде работното место во следните 18 месеци?

Во последните денови, светските медиуми пренесоа изјави на лидерот за вештачка интелигенција при една од најголемите технолошки компании во светот, кој предвиде дека вештачката интелигенција може да автоматизира голем дел од белокалкуларните работни места, од адвокати до сметководители и маркетинг менаџери во рок од дванаесет до осумнаесет месеци. Оваа прогноза предизвика лавина реакции, од панични наслови за масовна загуба на работни места до страв дека голем број професии би можеле да исчезнат за помалку од две години. Сепак, прашањето е дали оваа слика е реална или претставува претерано драматизирање без доволно конкретна основа.

Кога се вели дека вештачката интелигенција ќе ги преземе работните места, тоа всушност се однесува на автоматизација на задачи што сега ги извршуваат луѓето со помош на алгоритми и системи. Не се работи буквално за замена на луѓето преку ноќ, туку за автоматизација на рутински, повторливи и предвидливи активности. Ова вклучува анализа на документи, генерирање извештаи и основни пресметки, но не ги вклучува креативноста, социјалната интуиција и комплексните процени што сега ги извршуваат луѓето. Најголем дел од предвидувањата се експертски оценки и прогнози на индустриски лидери, а не емпириски докажани факти.

Доколку AI навистина е толку моќен, се поставува прашањето зошто таа веќе не ги презема сите работни места. Одговорот е дека AI не е магична машина туку технологија која ги заменува само одредени аспекти од работата, не целосно човечкиот труд. AI е ефикасен инструмент за автоматизација на задачи со јасни правила, но многу работни позиции бараат креативност, интерперсонални вештини и етички процени што не може лесно да се редуцира на алгоритам. Повеќето работни улоги содржат комплексни и нестандардни задачи што бараат човечки придонес, критичко размислување и приспособливост. Истражувањата покажуваат дека околу дваесет до дваесет и пет проценти од работните активности во некои економии се со висок ризик од автоматизација, но голем процент од нив нема директна патека за лесно префрлање на луѓето на други работни позиции без значителна обука и ре‑скилинг.

Масовната реакција на изјавите за брза автоматизација има неколку причини. Прво, медиумските циклуси и сензационалистичките наслови го преувеличуваат влијанието на AI и создаваат чувство на непосредна закана. Второ, примери се често извадени од контекст и не се разјаснува што точно ќе се случи со вкупната вработеност и динамиката на пазарот на труд. Трето, економските фактори како глобалната рецесија, корпоративни реорганизации и максимизирање на профитот често се мешаат со AI‑изговори за отпуштања. Статии од западни медиуми предупредуваат дека компаниите понекогаш ја префрлаат вината врз AI кога имаат други причини за намалување на бројот на вработени. Ова значи дека само затоа што AI влијае на пазарот на труд не значи дека кај нас и кај младите луѓе ќе следи масовна загуба на работни места за 18 месеци.

Пазарот на труд веќе се менува, но суштината не е замена туку трансформација на улогите. Позициите што бараат човечки вештини, интерперсонални способности и стратешко размислување тешко ќе бидат автоматизирани целосно. Работни улоги базирани на рутински активности се поизложени на автоматизација, но тоа не значи целосно исчезнување туку репозиционирање на работната понуда и барање нови вештини. Нови професии се создаваат токму затоа што AI отвора потреба од развој, интерпретација, контрола и етички надзор над AI системите.

За земји како Северна Македонија со мали пазари и потреба од развој на квалификации, ова сценарио може да биде повеќе шанса отколку закана. Ако образовните системи и политиките се фокусираат на креативни, интердисциплинарни и дигитални вештини, младите нема да бидат загрозени туку ќе станат конкурентни глобално. Ако не се подготвиме, ризикуваме да застанеме позади други економии кои ќе ја искористат AI како алатка за зголемување на продуктивноста, иновациите и новите бизнис можности. Прашањето не е дали AI ќе ги преземе работите туку дали младите ќе бидат подготвени да работат со AI наместо да бидат заменети од него.

Иако изјавите за брза автоматизација привлекуваат внимание и предизвикуваат страв, вистината е понијансирана. AI ќе автоматизира одредени задачи и тоа со брзина што не е видена порано, но целосно преземање на работните места за 18 месеци е премногу поедноставена претстава. Наместо да гледаме на AI како крадец на работни позиции, треба да го гледаме како алатка која ја менува природата на работата, а политиките и образовните системи треба да одговорат на тоа. Вистинската загриженост треба да биде дали патиме од неинформирани страхови или од недостаток на стратегија за подготовка на идните генерации.

Николова К.