Швајцарија на крстопат: референдум за ограничување на населението и иднината на земјата

Швајцарија годинава се соочува со едно од најделикатните прашања во својата современа политичка и економска историја – колку луѓе може да прими и одржливо да издржи земјата во иднина. Владата го закажа националниот референдум за 10 јуни, на кој граѓаните ќе се изјаснат за иницијативата „Не за Швајцарија од 10 милиони“, предложена од десничарската Швајцарска народна партија (SVP). Прашањето за демографскиот раст, кое долго време беше тема на политички дебати, сега ќе стане предмет на директна одлука на гласачите.

Предлогот предвидува воведување јасна горна граница на бројот на жители. Швајцарија во моментов има околу 9,1 милион жители, а иницијативата предвидува прв праг од 9,5 милиони. Доколку населението ја надмине таа граница, властите ќе мора да воведат мерки за ограничување на нови доселувања, вклучително и построги правила за спојување на семејства и за доделување азил. Ако пак бројот на жители достигне 10 милиони, владата би била обврзана да преземе уште поригорозни чекори, меѓу кои и раскинување на договорот за слободно движење со Европската Унија.

Токму оваа можност му дава на референдумот особена политичка и економска тежина. Иако Швајцарија не е членка на ЕУ, нејзината економија е тесно поврзана со европскиот пазар преку мрежа на билатерални договори. Пристапот до единствениот пазар и слободното движење на работната сила се клучни за функционирањето на многу сектори. Приближно половина од швајцарскиот извоз е насочен кон земјите членки на Унијата, а илјадници работници од ЕУ живеат и работат во земјата, пополнувајќи важни позиции во индустријата, здравството и услугите.

Поддржувачите на иницијативата, предводени од SVP, сметаат дека демографскиот раст станал премногу брз и дека создава сериозни притисоци врз домувањето, инфраструктурата и јавните услуги. Според нив, зголемената побарувачка за станови ги турка цените и кириите нагоре, сообраќајот станува поинтензивен, а јавните системи се соочуваат со поголемо оптоварување. Дополнително, тие посочуваат дека околу 27 проценти од жителите немаат швајцарско државјанство и дека населението во изминатата деценија растело значително побрзо отколку во повеќето соседни држави од Европската Унија. За нив, поставувањето јасна демографска граница е начин да се зачува квалитетот на живот и стабилноста на системот.

Од друга страна, противниците предупредуваат дека последиците од ваквата одлука би можеле да бидат далекусежни и економски ризични. Големи корпорации како Roche, UBS и Nestlé, заедно со влијателни економски организации, сметаат дека ограничувањето на доселувањето може да доведе до сериозен недостиг на квалификувана работна сила. Тоа, според нив, би можело да ја намали конкурентноста на швајцарската економија, да ги поттикне компаниите да ги префрлат своите операции во други земји и да има негативно влијание врз даночните приходи и финансирањето на јавните услуги. Водечката деловна асоцијација „Економиесвис“ отворено ја критикуваше иницијативата, оценувајќи дека би можела да ја турне земјата кон економска изолација и да ја наруши нејзината позиција како глобален деловен центар.

Анкетите покажуваат дека швајцарското општество е силно поделено. Поддршката за иницијативата е значајна, но не и доминантна, а голем број гласачи сè уште се неодлучни. Исходот, според аналитичарите, би можел да има долгорочни последици не само за миграциската политика, туку и за односите со Европската Унија, како и за целокупниот економски модел на земјата.

Во швајцарскиот систем на директна демократија, ваквите референдуми се дел од политичката традиција, бидејќи релативно мал број потписи е доволен за граѓаните директно да одлучуваат за клучни национални прашања. Но овојпат значењето на одлуката е особено големо. Прашањето не се сведува само на бројот на жители, туку на стратешки избор меѓу ограничување на демографскиот раст и зачувување на економската отвореност што со децении ја прави Швајцарија една од најпросперитетните и најстабилните земји во светот.