Крипто пазарот во нова реалност: зошто биткоинот тоне наместо да расте

Во текот на својата релативно кратка, но бурна историја, биткоинот и другите криптовалути постојано се соочуваат со остри ценовни осцилации. Тие движења најчесто се поврзани или со глобални макроекономски фактори што ги погодуваат сите финансиски пазари, или со специфични настани во самата крипто индустрија – од регулаторни притисоци до колапс на големи компании и платформи.

На почетокот на 2026 година, многумина очекуваа сосема поинакво сценарио. Со оглед на тоа што администрацијата на Доналд Трамп се смета за наклонета кон криптовалутите, а на политичката сцена се најавуваа законски решенија што треба да донесат поголема јасност во структурата на крипто пазарот, оптимизмот беше широко распространет. Аналитичари, инвеститори и ентузијасти очекуваа нов силен биковски циклус кој ќе го поттикне дигиталниот имот кон нови рекорди.

Но, наместо раст, пазарот се соочи со сериозен пад. Од почетокот на годината биткоинот загуби повеќе од една петтина од својата вредност, а неодамна се спушти на околу 60.000 долари – најниско ниво во повеќе од една година. Во споредба со историскиот максимум од октомври 2025 година, тоа претставува пад од речиси половина од вредноста. Таквото движење ги изненади дури и поискусните учесници на пазарот, особено затоа што не беше предизвикано од еден драматичен настан како во минатото.

Според Мајк Новограц, основач и извршен директор на инвестициската компанија „Галакси“, сегашниот пад не може да се објасни со една конкретна причина. Тој го опишува како одраз на поширока трансформација во самата индустрија. За разлика од 2022 година, кога колапсот на крипто берзата FTX предизвика масовен пад на довербата и драматично рушење на цените, денешната ситуација е поразлична. Нема единствен шок што може лесно да се посочи како виновник. Наместо тоа, пазарот се движи во услови на постепено менување на структурата, расположението и очекувањата.

Еден од клучните моменти што Новограц ги издвојува е настанот од октомври 2025 година, кога во рок од само 24 часа беа ликвидирани левериџирани позиции вредни над 19 милијарди долари. Повеќе од 1,6 милиони трговци претрпеа загуби, а силниот бран ликвидации сериозно го наруши балансот на пазарот. Таквите настани не само што ја намалуваат ликвидноста, туку и ја поткопуваат самата психолошка динамика на крипто инвестирањето, кое во голема мера се потпира на ентузијазам, очекувања и наративи за идниот раст.

Новограц смета дека крипто пазарот долго време функционираше врз основа на силни приказни што привлекуваа нови инвеститори. Тие приказни создаваат моментум, а моментумот носи нов капитал. Но, кога значителен дел од учесниците ќе претрпат големи загуби, ентузијазмот не може лесно да се врати. Довербата, еднаш нарушена, се обновува бавно, а пазарот не се враќа автоматски на старото темпо.

Во поширока смисла, Новограц гледа и подлабока структурна промена. Според него, периодот во кој криптовалутите беа доминантно поле за агресивна шпекулација постепено се приближува кон крај. Во индустријата сè повеќе влегуваат институционални инвеститори – банки, фондови и големи финансиски играчи со поинаква толеранција на ризик и поумерени очекувања за принос. Тоа природно ја менува динамиката на пазарот.

Малите инвеститори, вели тој, често доаѓаа во крипто просторот со надеж за драматични добивки, дури и повеќекратни зголемувања на вложениот капитал за краток период. Но институциите не функционираат на тој начин. Тие бараат стабилност, регулирана инфраструктура и предвидливи, умерени приноси. Ако криптовалутите навистина се интегрираат во глобалниот финансиски систем, нивните приноси логично ќе се приближат до традиционалните класи на средства.

Во таа насока, Новограц гледа иднина во која блокчејн технологијата ќе служи како основа за поширок спектар финансиски услуги. Наместо само средство за шпекулативна трговија, крипто инфраструктурата би можела да стане глобална мрежа преку која ќе се нудат банкарски и инвестициски услуги. Тој особено ги издвојува токенизираните акции како пример за нова класа на дигитални средства со поразличен профил на ризик и принос.

Клучен фактор за таквата трансформација, според него, е регулативата. Пазарот со години функционира во услови на правна неизвесност, што ги обесхрабрува институциите и го зголемува ризикот за инвеститорите. Потенцијалното усвојување на Законот CLARITY, кој треба да ја дефинира структурата и надзорот на крипто пазарот во САД, се смета за можен пресврт.

Новограц изразува уверување дека законот на крајот ќе биде усвоен, нагласувајќи дека постои поддршка од двете политички партии. Според него, крипто индустријата има потреба од регулаторна рамка не само заради правна сигурност, туку и заради обновување на довербата и враќање на позитивниот дух на пазарот.

Сегашниот пад, според ова гледиште, не е само уште една краткорочна корекција, туку дел од поширок процес на созревање на индустријата. Криптовалутите можеби се оддалечуваат од фазата на експлозивни шпекулативни добивки, но токму тоа може да биде чекор кон нивна подолгорочна стабилност и поширока интеграција во глобалниот финансиски систем.