Младите и дигиталниот јаз: Заклучени зад екранот во економијата што молчи

Во време кога светот станува сè повеќе дигитален — од социјални мрежи до е‑трговија, отворени пазари и глобални потрошувачи — младите во Северна Македонија се движат помеѓу две реалности: онаа што ја бара технологијата и онаа што ја нудат локалните бизниси. Онлајн платформи и дигитални решенија се веќе срцето на модерната трговија, со растечки број трансакции, автоматизирани процеси и огромен потенцијал за компаниите што знаат како да ги искористат.

Но реалноста за многу мали и средни фирми кај нас е поинаква. Е‑трговијата не е само „тренд“ — таа е економски мотор што може да донесе раст, нови пазари и иновации, но само ако бизнисите се дигитално подготвени. Токму овде се јавува дигиталниот јаз — растојанието помеѓу оние што можат да користат современи технологии и оние што поради различни причини остануваат практично исклучени.

Дигиталниот јаз не е само технички термин. Тоа е социјална и економска бариера што не дозволува млади претприемачи да се натпреваруваат на еднаков начин со конкуренцијата, ниту да ги искористат предностите на е‑комерцијата. Без веб‑присуство, дигитален маркетинг, обработка на податоци или модерни системи за онлајн продажба, голем дел од малите фирми ќе останат „заклучени“ во традиционалните начини на работење — со помал обем на продажба, слаб пласман на производите и ограничена можност за раст.

Младите и претприемачите се токму тие кои гледаат потенцијал во технологијата. Тие знаат дека без дигитална компетентност, без храбри идеи, и без поддршка за онлајн развој, конкурентноста им се топи пред очи. Но што затоа прави државата? Дали поддршката е доволна? Дали образовниот систем доволно инвестира во дигитални вештини? Дали постојат иницијативи што обезбедуваат директна техничка и финансиска помош за млади бизниси? Ако одговорот е „не“, тогаш дигиталниот јаз не е само економски проблем — тој станува претприемачка неволја на цела генерација.

Истражувањата покажуваат дека недостигот на дигитални вештини е само еден дел од проблемот. Младите се соочуваат со финансиски ограничувања, слаба инфраструктура, недостаток на ментори и ограничен пристап до кредити за модернизација на бизнисот. Ова создава зачудувачки парадокс: најиновативната и најспособната генерација на млади претприемачи е најзагрозена од системот што треба да ги поддржи.

Земете го примерот на еден млад продавач на локални производи. Тој има идеален производ, уникатна визија и ентузијазам, но неговиот веб‑сајт е нефункционален, маркетингот на социјални мрежи е минимален, а податоците за потрошувачи се водат на хартија. Во свет каде што конкуренцијата во онлајн трговијата е беспрекорна, неговите шанси за успех се сведени на минимум. Иако потенцијалот за раст и извоз постои, државата не обезбедила поддршка за дигитална трансформација на малите бизниси, па тој останува зад големите играчи што доминираат во онлајн просторот.

Овој проблем не е само индивидуален; тоа е системски проблем. Државата мора да разбере дека поттикнувањето на дигиталната економија не е избор, туку неопходност. Ако се продолжи со сегашниот модел, ќе се случи нешто многу загрижувачко: младите, кои сакаат да инвестираат време и идеи, ќе ја напуштат земјата, или ќе се откажат од претприемништво, оставајќи ја економијата да се врти само околу големите компании.

Но не е сè изгубено. Заедницата, приватниот сектор и образовниот систем имаат голема улога. Универзитетите можат да воведат обуки за дигитални компетенции, организации да обезбедат менторство, а државата да создаде фондови за поддршка на е‑трговијата и дигитализацијата на малите бизниси. Младите претприемачи не бараат чуда — тие бараат рамноправен пристап до можности и ресурси.

Во исто време, критиката не смее да остане само на зборови. Како граѓани, како претприемачи и како медиуми, мораме да ја искористиме оваа колумна за да поттикнеме јавен дијалог. Дигиталниот јаз не е апстрактен проблем за статистики, туку реална закана за иднината на младите и за економијата на целата држава.

Поентирањето е јасно: ако сакаме Северна Македонија да има конкурентна економија, ако сакаме младите да останат и да градат тука, мораме да го намалиме дигиталниот јаз. Тоа значи инвестирање во образование, инфраструктура, финансиска поддршка, обуки и технологии. Младите се подготвени да тргнат напред, но системот мора да го тргне патот пред нив.

Доколку ништо не се промени, оваа генерација ќе остане заглавена меѓу желбата за успех и реалноста на систем што не поддржува. И тоа не е само економски или технички проблем — тоа е социјален проблем, и пред сè, порака до државата: време е да се будиме, да инвестираме и да создадеме рамка во која младите нема да бидат жртви на дигиталниот јаз, туку носители на економскиот раст.

Времето за акција е сега. Секој ден што го одложуваме е ден кога младите таленти, идеи и енергија остануваат неисполнети, и тоа со последици што ќе ги почувствуваат сите — од бизнисите до општеството во целина.

Ангелов М.