Отворена борба со бирократијата: како Ана го промени начинот на грижа каде системот застана“

Кога Ана започна да го создава НегаПлус, идејата беше јасна и едноставна: да се донесе ред во хаосот и да се помогне каде системот не функционираше. Но реалноста се покажа како огромен предизвик. Институциите, наместо поддршка, честопати создаваа нови бариери – бавни, нефлексибилни и контрадикторни процеси кои го одолговлекуваа секој чекор напред. Стартапите кои се обидуваат да решат вистински општествени проблеми, како НегаПлус, ретко добиваат институционална помош. Апликации за фондови или програми за поддршка се претвораат во формални тестови на трпеливост, со барања кои немаат врска со реалноста, додека реалните проблеми остануваат непроменети.

Соочувајќи се со финансиска несигурност и бирократски препреки, Ана мораше да се потпре на лични ресурси и упорност. Нејзината приказна не е само за стартап кој успева; тоа е критика на систем кој не вреднува иновација, кој повеќе тестира истрајност отколку што помага, и кој ризикува да ја загуби најкреативната енергија во државата. НегаПлус стана пример како една лична визија и решеност можат да ја предизвикаат рамнодушноста на институциите и да создадат вистинска промена, дури и без официјална поддршка.

Што ве натера да го создадете НегаПлус и да се фокусирате токму на грижа за стари лица?

Причината беше длабоко лична, но многу поширока од моето семејство. Сè започна кога мојата баба почна да има сериозни здравствени проблеми. Во почетокот, се надевавме дека системот ќе ни помогне, но реалноста беше сурова и фрустрирачка. За основни потреби и грижа, се соочивме со хаос кој не можеше да се реши со едноставна организација: институциите беа бавни, нефлексибилни и некоординирани, приватните услуги често беа недоверливи, хаотични и прескапи. Секој ден се соочувавме со расфрлани информации, противречни совети и чувство дека никој навистина не се грижи.

Беше измачувачки да гледаш како луѓето кои треба да помогнат често се чувствуваат неподготвени или рамнодушни. Тогаш сфатив дека тоа што го чувствувавме ние не беше изолирано искуство – тоа е системски проблем кој илјадници семејства го искусуваат секој ден. Така се роди НегаПлус – како практичен обид да се создаде ред во хаосот и како начин да се покаже дека можат да се направат реални решенија. Сакавме услуга која не само што обезбедува сигурност, туку и враќа надеж кај семејствата и старите лица, покажувајќи дека постои празен простор кој системот го игнорира и дека промена е возможна ако се слушаат вистинските потреби на луѓето.

Кои беа најтешките предизвици кога започнавте со стартапот?

Првиот удар беше институционален. На хартија, сè изгледаше логично: имавме план, платформа, процедури. Но кога дојдовме до реалната имплементација и се обидовме да соработуваме со здравствените и социјалните служби, се соочивме со непремостливи бариери. Канцелариите не знаеја како да реагираат на дигитален стартап кој нуди конкретни услуги и постојано нè праќаа од шалтер на шалтер, често без никаква јасна логика.

Процесите беа бавни, контрадикторни и нефлексибилни, што создаваше чувство на фрустрација и немоќ. Наместо поддршка, институциите понекогаш делуваа како да сакаат да нè обесхрабрат. Секој чекор беше тест на трпението и упорноста – мораше повторно и повторно да се објаснува, да се убедуваат луѓето дека идејата е вредна. Бидејќи стартапите во Македонија функционираат во систем кој не е навикнат на брзи иновации, секој успех беше резултат на огромна лична и тимска енергија. Во овој процес научив дека стартапот не е само развој на идеја, туку постојана борба со бирократијата, трпението и ограничувањата на системот, каде секој чекор бара непоколеблива решеност.

Како е да бидете жена основач во еден свет каде често се очекува жените да се докажуваат повеќе од мажите?

Да бидам искрена, тоа е еден од аспектите кои ме мотивираа, а не демотивираа. Не се чувствувам дека треба да се оправдувам за тоа што сум жена – напротив, тоа ме тера да покажам дека визијата, компетентноста и решеноста не се прашање на пол. Секако, понекогаш се соочував со невидливи предрасуди: некои инвеститори или партнери очекуваа „машки коосновач“ за да ја прифатат сериозноста на проектот.

Но секојпат кога ќе се соочев со такви очекувања, тоа ме поттикнуваше да бидам уште поцврста, да ја докажам идејата и способноста со резултати, а не со оправдувања. Секој успех, секоја имплементација, покажува дека жените можат да создаваат, водат и реализираат иновации на истиот, па дури и повисок, ниво од кој било друг.

Оваа борба ме научи да бидам трпелива, упорна и да ја користам секоја можност за да покажам дека компетентноста не се мери со пол, туку со дела, знаење и визија. Мојата мотивација не е да го „докажувам“ полот, туку да покажам дека секој кој вложува посветеност и љубов кон својата работа, без разлика дали е маж или жена, може да создаде вистинска промена.

Како реагираше државата и стартап-политиките на вашата иницијатива?

Политиките формално зборуваат за поддршка на иновации, но кога ќе се обидеш да аплицираш за фондови или поддршка, реалноста е многу поинаква. Процесите се бавни, нетранспарентни и често комплицирани. Повеќето програми бараат петгодишни планови, фиксирани индикатори и документи кои немаат врска со реалните потреби на старите лица или динамиката на стартапите.

Во пракса, институциите повеќе нè тестираа нас и нашата издржливост отколку што нуделе реална поддршка. Стартапите кои се обидуваат да решат општествено значајни проблеми често се игнорираат или се гледаат како „некомерцијални“. Тоа ја покажува вистинската состојба: проблемот не е во идејата, туку во неподготвеноста на системот да ги прифати и поддржи иновациите.

За нас, ова беше јасен сигнал дека мораме да бидеме упорни и креативни, да најдеме сопствени ресурси, и да создадеме вредност дури и кога поддршката од државата недостига. Со секој успешен чекор, сфативме дека реалната промена зависи од упорноста, визијата и способноста да се надмине бирократијата.

Колку финансиската несигурност влијаеше на вашиот секојдневен живот?

Финансиската несигурност не е само број на сметка – тоа е постојан психолошки товар. Во првите месеци го финансиравме стартапот со лични средства, што значеше дека секој ден се прашував дали ќе успеам да платам сметки, да го одржам тимот и да го развивам продуктот. Секој избор беше ризичен, секој успех беше резултат на огромна посветеност и напор.

Живеевме на работ на издржливоста, но ентузијазмот и визијата не дозволуваа да се откажеме. Секој ден се соочувавме со предизвици: нови клиенти, проблеми со плаќања, прилагодување на продуктот на реалните потреби на старите лица. Стартап-животот не е романтична приказна – тоа е сурова реалност полна со лични жртви, несигурност и огромна потреба за трпение.

Секој успех и секоја позитивна реакција на корисниците ни даваа сила да продолжиме. Финансиската несигурност создава стрес, но истовремено ја тестира посветеноста и ја покажува важноста на секој чекор. Навистина, стартап-политиките ретко ја признаваат оваа сурова реалност, но тоа не нè спречи да продолжиме.

Каква беше реакцијата на граѓаните и потенцијалните корисници?

Најголемата потврда дека сме на вистински пат дојде од самите граѓани. Луѓето ни раскажуваа за нивните семејства, за очајот кога нема кој да им помогне, за ноќите на стрес и несигурност кога мораат да се грижат за постарите членови на семејството. Слушајќи ги нивните приказни, сфативме дека нашата работа има вистинска, конкретна вредност и дека потребата за таква услуга е огромна. Многумина за првпат видоа дека некој навистина се обидува да реши проблем кој го чувствуваат со децении, и тоа создаде чувство на доверба и поддршка кое е тешко да се опише.

Истовремено, реакцијата ни покажа колку системот е неподготвен. Институциите беа резервирани, често повлекувани и внимателни, како да се плашат од транспарентност или од промени кои би го разнишале нивниот досегашен ред. За нас тоа беше јасен сигнал дека проблемот не е во идеите или во квалитетот на услугата, туку во неподготвеноста на државата. Ова ни даде уште повеќе мотивација да продолжиме и да бидеме упорни, за да покажеме дека вистинската промена е возможна ако се слушаат луѓето на терен.

Дали размислувавте да го преселите стартапот надвор од Македонија?

Да, тоа беше реална и сериозна опција. Во странство постојат институции кои навистина инвестираат во иновации, правилата ги вреднуваат стартапите и постои функционален екосистем за развој. Се разгледуваше секој аспект: од фондови, инфраструктура и регулаторни услови, до можностите за растење и меѓународна експанзија. Останувањето овде е емотивна и лична одлука, затоа што чувствувам одговорност кон заедницата и проблемите кои сакам да ги решам.

Тоа е тежок избор: да се бориш со административни бариери и да создаваш промена тука, или да го развиваш проектот на пазар кој вистински вреднува твојот труд. Но секој ден поминат на терен со старите лица и семејствата ни потврдуваше дека нашата работа има реален и директен импакт. Секоја среќна реакција, секој успешен проект, ја засилуваше одлуката да останеме овде и да се бориме со системот, со цел да го создадеме примерот кој може да инспирира и други.

Каква порака имате за креаторите на стартап-политиките и за оние кои носат одлуки?

Мојата порака е едноставна, но силна: престанете да зборувате само за поддршка и иновации ако реално не го правите тоа на терен. Стартапите не се статистика, не се тренд, не се украс за извештаи. Тие се луѓе кои ризикуваат, вложуваат и создаваат вистинска вредност. Да слушате, да се обидете да разберете, да бидете вистински партнери – тоа е вистинската поддршка која недостасува.

Слушајте ги луѓето на терен, покажете подготвеност да се менувате и да ги прифатите иновациите кои навистина помагаат. Во спротивно, најдобрите идеи и луѓе ќе заминат од државата, а проблемите ќе останат непроменети. Стартапите како CareLink се жив пример за тоа како посветеноста и визијата можат да создадат промена, но само ако постои вистинска соработка со институциите и отвореност за нови решенија. Вашата задача е да создадете систем кој навистина ја вреднува креативноста и трудот, а не само да зборува за тоа.