Европската енергетска криза: Рускиот гас исчезна, индустријата се преселува во САД и Азија

Европската енергетска сцена доживува длабоки потреси, со последиците од конфликтот со Русија кои се одразуваат во секој сегмент на индустријата и потрошувачката. Пред војната, Европа се потпираше на над 155 милијарди кубни метри руски гас годишно, што претставуваше речиси половина од вкупното снабдување. Денес, таа бројка е драстично намалена на помалку од 25 милијарди кубни метри, не поради намалена побарувачка, туку затоа што континентот беше принуден да бара алтернативи по многу повисоки цени. Американскиот течен природен гас (LNG) сега се плаќа трипати повеќе – над 50 долари за мегават-час, во споредба со 15 долари за руската енергија преку цевководи.

Оваа промена не беше едноставно економско прилагодување; станува збор за стратегиски шок кој го промени текот на енергетската политика во Европа. Франција, која 63 проценти од својата електрична енергија ја добива од нуклеарни централи, се соочи со сериозни проблеми во 2023 година – 28 од нејзините 56 реактори пријавија корозија или пукнатини во критичните системи, што ја наруши стабилноста на снабдувањето.

Германија, од друга страна, по затворањето на последните нуклеарни електрани, се најде принудена да увезува електрична енергија во време на кризни ситуации. Индустриската побарувачка за гас во земјата не се намали, туку само се премести – повеќе од 90 милијарди долари инвестиции во хемиската и челичната индустрија беа пренасочени кон САД и Азија помеѓу 2023 и 2025 година поради енергетските трошоци.

Преди кризата, 55 проценти од индустриската енергија во Германија доаѓаше директно од природен гас по цена од околу 12 долари за MWh. Денес, дури и со владините субвенции, увозот на гас чини повеќе од 38 долари за MWh, додека во 2022 година спот цените достигнаа рекордни 300 долари, принудувајќи цели производствени линии да запрат. Ефектот беше веднаш видлив: BASF пренасочи 10 милијарди долари во Кина, а автомобилската индустрија, која сочинува 13 проценти од БДП на Германија и обезбедува над 800.000 директни работни места, се бори за профитабилност. Мерцедес и БМВ веќе разгледуваат преместување на делови од синџирот на снабдување во САД, каде што федералните субвенции достигнуваат до 7.500 долари по произведено електрично возило.

Идејата за зелениот водород како стратешко решение се покажа како недоволно конкурентна во раните фази. Производството на еден килограм водород во Германија сега чини од шест до осум долари, додека истата количина во Саудиска Арабија и Чиле ќе чини само 1,2 до 2,5 долари според проекциите за 2026 година. Овие бројки ја покажуваат реалната геополитичка и економска конкуренција која го обликува идното енергетско ландшафте на Европа – каде стратегијата, цената и достапноста на ресурсите одредуваат кои индустрии ќе преживеат, а кои ќе бидат принудени да се преселат на нови пазари.