Ана Стојановска: „Младите во политиката – Словенија vs. Македонија

Ана Стојановска е млад политиколог од Македонија која веќе осум години живее и работи во Љубљана. Таа е ангажирана во младинските политички иницијативи, членува во организации кои се залагаат за транспарентност и младинско учество во одлучувањето и работи како истражувач во Институтот за европски политики.

Ана, како би го опишале учеството на младите во словенечката политика во споредба со Македонија?

Разликите се повеќеслојни и произлегуваат од историските, политичките и институционалните контексти на двете земји. Во Словенија, младите имаат повеќе формални механизми за учество во политиката – постојат младински совети во повеќето општини, програмите за политичко образование се сериозно развиени, а самите партии се поотворени за нови лица. Не мора да си дел од традиционална партиска структура за да имаш влијание, бидејќи постојат разни граѓански движења и иницијативи кои активно се вклучуваат во носењето одлуки.

Во Македонија, од друга страна, младите генерално или се пасивизирани или мораат да бидат дел од партискиот систем за да добијат некаква политичка можност. Нема доволно независни младински платформи со реално влијание, а политичката култура е таква што често доминираат клиентелизмот и личните врски наместо компетенциите.

Како од вашата перспектива изгледа политичката култура на младите во двете земји?

Во Словенија политичката култура кај младите е поразвиена затоа што се охрабрува критичкото размислување уште од средно образование. Младите таму се научени да дебатираат, да се организираат и да бараат отчетност од институциите. Постојат примери каде младински организации успеале да издејствуваат промени во локалните политики или да иницираат јавни расправи за прашања што ги засегаат.

Во Македонија, пак, често гледаме апатија и разочараност. Голем дел од младите сметаат дека нема простор за нив во политичкиот живот или дека ништо не може да се промени. Тоа делумно се должи на долгогодишното политичко разочарување, но и на недоволната поддршка за младите лидери.

Дали младите во Словенија имаат реално влијание врз одлуките или е тоа само формално?

Во одредени области влијанието е реално, но не можеме да кажеме дека е еднакво на сите нивоа. На пример, на локално ниво, младинските совети навистина имаат улога во креирањето политики, предлагаат мерки и се консултирани од градските власти. Некои политички партии активно вклучуваат млади луѓе во своите одлуки, особено оние кои имаат либерална или зелена ориентација.

Сепак, на национално ниво, како и во многу други земји, постои бариера – младите често треба да се докажат повеќе за да бидат прифатени како сериозни политички актери. Но, клучната разлика со Македонија е што во Словенија има повеќе канали за младинско учество и постојат позитивни примери на млади кои успеале да направат разлика во политиката.

Што е тоа што младите во Македонија го немаат, а е клучно за нивното поголемо учество во политиката?

Едноставно кажано – структурна поддршка. Во Македонија нема доволно младински форуми, дебатни клубови, политички академии и платформи каде што младите можат да се обучуваат и да стекнуваат искуство. Освен тоа, институциите не се доволно транспарентни и ретко им даваат простор на младите да предложат решенија.

Дополнително, огромен проблем е тоа што многу млади луѓе сметаат дека нема смисла да се ангажираат бидејќи „сè е веќе решено“ од страна на партиските елити. Ако сакаме да ја смениме оваа перцепција, треба да создадеме повеќе можности за младите да се вклучат во одлучувањето без партиски предзнак.

Каква е улогата на младинските организации во Словенија и како тие можат да бидат пример за Македонија?

Младинските организации во Словенија се силно поврзани со институциите и често имаат советодавна улога во различни министерства и општини. Тие не се само групи што организираат настани, туку вистински чинители во процесите на одлучување.

На пример, има случаи каде младински иницијативи успеале да издејствуваат промени во образовниот систем или да иницираат еколошки закони. Македонија треба да изгради сличен модел каде младинските организации не се третираат само како формалност, туку како реален партнер на институциите.

Дали емиграцијата на младите ја влошува ситуацијата во Македонија?

Апсолутно. Еден од најголемите проблеми е што многу способни, амбициозни и образовани млади луѓе ја напуштаат државата бидејќи не гледаат перспектива. Ова не само што ја намалува младинската популација, туку и ја ослабува целокупната политичка динамика.

За разлика од Македонија, Словенија има стратегија за задржување на младите – преку добри работни услови, инвестирање во млади претприемачи и отворање можности за учество во јавниот сектор.

Како може Македонија да го промени ова?

Клучно е да се создадат вистински можности за младите – и во политиката, и во економијата. Ако младите видат дека можат да влијаат врз промените, ќе бидат помотивирани да останат.

Кој е вашиот совет за младите кои сакаат да бидат дел од политиката, но не сакаат да влезат во партиски игри?

Да бидат активни, да се вмрежуваат и да создаваат свои платформи. Политиката не мора да значи само партија – може да биде активизам, новинарство, работа во граѓански организации. Важно е да веруваат дека промената е можна, само ако доволно луѓе се ангажираат за неа.