Нафтата скокна над 100 долари по најавата на Трамп за нова ескалација со Иран

Цените на нафтата нагло пораснаа откако американскиот претседател Доналд Трамп најави нова ескалација на конфликтот со Иран во наредните недели, со што дополнително се намалија надежите за брзо смирување на кризата и се продлабочија нарушувањата во глобалните енергетски текови преку Ормутскиот теснец.

Брент се доближи до 108 долари за барел, додека американската WTI нафта достигна околу 106 долари, веднаш по обраќањето на Трамп во ударен термин од Белата куќа. Тој оцени дека војната се одвива успешно, но најави дека САД ќе го засилат притисокот врз Иран во период од две до три недели. Во исто време, посочи дека теснецот „природно“ ќе биде повторно отворен по завршувањето на конфликтот, без да понуди конкретен план или временска рамка.

Пазарите не покажаа убеденост дека ситуацијата брзо ќе се стабилизира. Според аналитичари, реалноста на терен останува непроменета – Ормутскиот теснец практично е блокиран веќе еден месец, а испораките на нафта и гас се значително ограничени. Очекувањата се дека нарушувањата ќе продолжат најмалку уште неколку недели, а можеби и подолго, што ќе ја одржува ценовната нестабилност.

Претходните денови донесоа краткотрајно олеснување на пазарите по сигналите од Вашингтон дека е можно решение, но најновото обраќање повторно ја зголеми неизвесноста. Трамп повторно упати закани за напади врз иранската нафтена инфраструктура, што дополнително ја влоши перцепцијата за ризик.

Конфликтот веќе има сериозни последици врз глобалното снабдување со енергенси. Прекинот на сообраќајот низ Ормутскиот теснец го ограничува протокот на сурова нафта, гас и деривати како дизел, што директно влијае врз растот на цените и ги засилува стравувањата од нов инфлаторен бран. Во март, нафтата забележа значителен раст, а Брент останува повеќе од 40 проценти поскап во однос на периодот пред почетокот на конфликтот.

Ормутскиот теснец останува клучната точка на напнатост. Американската администрација испраќа мешани сигнали – од закани за уништување на иранската инфраструктура доколку не се отвори пловниот пат, до повици други држави да преземат поголема улога во негово обезбедување. Во меѓувреме, дел од земјите од Заливот бараат од Обединетите нации да одобрат употреба на сила за повторно воспоставување на протокот.

Од иранска страна, пораките се исто така остри. Техеран инсистира дека иднината на теснецот ќе ја одредуваат Иран и Оман, отфрлајќи ги притисоците од Вашингтон. Иранските власти нагласуваат дека нема да попуштат под, како што ги нарекуваат, апсурдни барања.

Иако постојат индикации дека конфликтот би можел да заврши во релативно краток рок, експертите предупредуваат дека нормализацијата на енергетските текови нема да биде брза. Дел од инфраструктурата е оштетена, а нејзиното обновување ќе бара време. Во меѓувреме, Меѓународната агенција за енергија предупредува дека некои земји би можеле да се соочат со рестрикции во снабдувањето доколку кризата продолжи.

Во услови на ваква неизвесност, инвеститорите се позиционираат за различни сценарија, вложувајќи во финансиски инструменти кои овозможуваат добивка и во случај на нагло зголемување, но и на пад на цените. Дел од пазарните учесници дури калкулираат со екстремни сценарија, во кои цената на нафтата би можела драматично да скокне доколку конфликтот дополнително се прошири.

Се наметнува заклучокот дека енергетските пазари влегуваат во период на висока нестабилност, каде што секоја политичка изјава или воен потег може да предизвика силни ценовни реакции. Додека нема јасен сигнал за деескалација, неизвесноста ќе остане доминантен фактор што ќе ја движи цената на нафтата и ќе влијае врз глобалната економија.