Цената на слободниот интернет: „Старлинк“ достигна 4.000 долари на црниот пазар во Иран

Стравувањата од нова воена ескалација на Блискиот Исток предизвикаа неочекуван бум на црниот пазар во Иран, каде цената на сателитските интернет терминали „Старлинк“ достигнува и до 4.000 долари. Во услови на зголемено американско воено присуство во регионот и засилени тензии меѓу Вашингтон и Техеран, многу Иранци стравуваат дека евентуален конфликт повторно би можел да доведе до целосно исклучување на интернетот во земјата.

Уредите на SpaceX, компанијата на Elon Musk, се официјално забранети во Иран затоа што овозможуваат пристап до нецензуриран интернет преку сателитска врска. Сепак, тие се сметаат за една од ретките алтернативи за комуникација со надворешниот свет кога властите го ограничуваат или целосно го прекинуваат пристапот до глобалната мрежа.

Пред минатогодишниот конфликт меѓу Иран и Израел, терминалите се продаваа на црниот пазар за меѓу 700 и 1.000 долари. Денес цената е повеќекратно повисока, делумно поради зголемената побарувачка, но и поради ризикот и трошоците за нивно шверцување преку копнените и морските граници. Активисти наведуваат дека уредите најчесто влегуваат во земјата преку Ирак или преку јужните пристаништа, а во цената се вклучени и мито и дополнителни плаќања за „безбеден премин“.

Зголемената побарувачка е директно поврзана со искуството од јануари, кога властите воведоа речиси целосно национално исклучување на интернетот во екот на масовните антивладини протести. Според податоци на Human Rights Activists News Agency, во тогашната акција на безбедносните сили загинале илјадници луѓе. Во тој период, токму „Старлинк“ терминалите биле меѓу ретките канали преку кои информации и снимки од случувањата стигнувале до меѓународната јавност.

Властите во Техеран користеа технички мерки за попречување на сателитскиот сигнал и започнаа потрага по корисници на уредите, предупредувајќи дека нивната употреба може да доведе до долги затворски казни. Државните медиуми објавија дека заплениле електронска опрема за која тврдат дека била користена за шпионажа.

Во меѓувреме, претседателот Donald Trump постави рок за постигнување „суштински договор“ со Иран во врска со нуклеарната и ракетната програма, што дополнително ги зголеми стравувањата од нова конфронтација. Аналитичарите предупредуваат дека во случај на воена ескалација, властите би можеле повторно да го изолираат иранскиот интернет, сведувајќи ја комуникацијата на строго контролирана национална мрежа.

Според проценки на организацијата Holistic Resilience, во Иран моментално има околу 50.000 „Старлинк“ терминали. Дополнително, американската влада наводно тајно испратила илјадници уреди по јануарските протести, иако не е јасно колку од нив стигнале до обичните граѓани.

Додека официјалната малопродажна цена на „Старлинк“ терминалите во други земји се движи меѓу 249 и 599 долари, во Иран тие стануваат симбол на дигитален отпор – но и луксуз достапен за малкумина. Во атмосфера на неизвесност и можен конфликт, пристапот до слободен интернет за многумина не е само технолошко прашање, туку прашање на безбедност и опстанок.