Финансиски биланс на членството во ЕУ: како Хрватска оствари плус од околу 20 милијарди евра

Според најновите податоци на Министерството за финансии, Република Хрватска од своето пристапување во Европската Унија на 1 јули 2013 година до 30 јуни 2025 година значително повеќе средства добила од европскиот буџет отколку што уплатила. Во наведениот период, Хрватска во заедничката европска каса уплатила вкупно 6,51 милијарди евра, додека од европските фондови и инструменти во националниот буџет пристигнале 23,26 милијарди евра, вклучително и средствата од Националниот план за закрепнување и отпорност.

Разликата меѓу уплатите и повлечените средства изнесува 16,75 милијарди евра во корист на хрватскиот буџет кога се пресметува и Националниот план за закрепнување и отпорност, додека без него нето користа достигнува 12,26 милијарди евра. Овие бројки јасно укажуваат дека членството во Европската Унија носи значителен финансиски бенефит за земјата.

Хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ посочи дека, кога ќе се земат предвид средствата од редовните повеќегодишни финансиски рамки на ЕУ, средствата од Националниот план за закрепнување и отпорност и средствата од Фондот за солидарност, вкупниот нето биланс во корист на Хрватска достигнува околу 20 милијарди евра повеќе отколку што земјата уплатила во европскиот буџет.

Годишните обврски на Хрватска кон заедничкиот буџет на ЕУ досега се движеле во распон од 500 до 900 милиони евра, при што висината на уплатите зависела од економските перформанси на земјата, односно од движењето на нејзиниот бруто домашен производ во однос на другите земји членки. Според проценките, во следниот финансиски период од 2028 до 2034 година, годишните уплати би можеле да достигнат околу 1,5 милијарди евра.

Во рамките на тековниот финансиски период од 2021 до 2027 година, на Хрватска ѝ се ставени на располагање 12,62 милијарди евра европски средства. Досега се склучени договори во вредност од 1,72 милијарди евра, додека на крајните корисници веќе им се исплатени повеќе од половина милијарда евра, односно 503,23 милиони евра.

Најголемиот дел од европските средства се насочени кон стратешки области што имаат долгорочно значење за економскиот и општествениот развој на земјата. Тука спаѓаат инвестиции во транспортната инфраструктура, заштита на животната средина, подобрување на енергетската ефикасност, развој на образованието и здравствениот систем, дигитална трансформација, како и поддршка за претприемништвото, земјоделството и иновациите.

Преку Европскиот фонд за регионален развој и Кохезискиот фонд се обезбедени 5,2 милијарди евра европски средства, а со национално кофинансирање нивната вкупна вредност достигнува 6,12 милијарди евра. Значителен дел од овие инвестиции се насочени кон модернизација и проширување на транспортниот систем, вклучително и развој на јавниот превоз, подобрување на железничката и патната инфраструктура, како и јакнење на поморските врски меѓу островите и копното.

Плановите предвидуваат до 2029 година да се постигне значително подобрување на транспортната мрежа и мобилноста. Меѓу предвидените цели се зголемување на бројот на патници во јавниот превоз, изградба на 41 километар нови патишта и 84 километри железнички линии, поставување најмалку 244 полначи и пумпи за алтернативни горива, како и модернизација на железничките и патните премини и пристаништата.

Севкупно, финансиските текови меѓу Хрватска и Европската Унија покажуваат дека европските фондови играат клучна улога во развојните проекти на земјата, особено во инфраструктурата и модернизацијата на економијата, што дополнително ја зацврстува позицијата на Хрватска како нето корисник на европските средства.