ЕУ тргнува кон платен суверенитет: 130 милиони корисници во нова европска мрежа

Претседателката на Европската централна банка, Кристин Лагард, испрати јасна порака до европските креатори на политики дека е време Европската унија сериозно да инвестира во сопствена инфраструктура за дигитални плаќања. Таа предупреди дека најголемиот дел од трансакциите што европските граѓани ги извршуваат со картички или преку мобилни апликации се процесираат преку системи што се во сопственост на компании од САД или Кина. Според неа, ваквата зависност претставува стратешки ризик во време на зголемени геополитички тензии и економска неизвесност.

Само неколку дена по нејзината изјава, на 2 февруари, беше објавено дека Европската иницијатива за плаќања и алијансата EuroPA склучиле договор за создавање паневропска интероперабилна мрежа за дигитални плаќања. Новиот систем треба да опфати околу 130 милиони корисници во 13 земји, со амбиција постепено да се проширува и во останатите членки. Централно место во овој проект има дигиталниот паричник Wero, замислен како европско решение кое би можело да им конкурира на глобалните гиганти како Visa, Mastercard и PayPal.

Прашањето за контролата врз платната инфраструктура досега ретко беше во фокусот на јавната дебата. Сепак, секоја трансакција направена со картичка, секое онлајн плаќање или префрлање средства преку мобилна апликација генерира податоци за навиките на потрошувачите, локацијата, износот и времето на купување. Овие информации најчесто се обработуваат преку мрежи управувани од американски или кинески компании. Со оглед на тоа што плаќањата со картички сочинуваат повеќе од половина од безготовинските трансакции во Европската унија, а глобалниот обем на трансакции што ги процесираат најголемите оператори се мери во десетици трилиони долари годишно, станува јасно колкава е концентрацијата на моќ во овој сектор.

Во интервју за ирско радио, Лагард нагласи дека Европа мора да обезбеди дигитални плаќања што ќе бидат под европска контрола и во согласност со европските правила за заштита на податоци и финансиска стабилност. Нејзината порака доаѓа во момент кога ЕУ веќе презема чекори за намалување на зависноста од надворешни партнери во областа на енергетиката, одбраната и клучните технологии. Според неа, платните системи се дел од истата поширока слика за економски суверенитет.

Искуството од 2022 година дополнително ја засили оваа загриженост. По воведувањето западни санкции кон Русија и прекинот на работењето на Visa и Mastercard на рускиот пазар, домашните плаќања во таа земја беа значително нарушени сè додека не беа воспоставени алтернативни решенија. Овој пример во Брисел се анализира како предупредување за можните последици доколку една економија остане без пристап до доминантните глобални мрежи. Затоа, иницијативата за создавање европска платна инфраструктура се гледа не само како технолошки проект, туку и како прашање на финансиска безбедност и долгорочна стратегиска автономија на Унијата.