Европската хемиска индустрија на работ на пропаст: загубени 20.000 работни места

Европската хемиска индустрија се наоѓа во криза од невидени размери, со пад на инвестициите и масовно затворање на производствени капацитети, додека компаниите се префрлаат кон „позелени“ и поевтини региони, а строгите регулативи на Европската унија дополнително го задушуваат секторот. Енергетските трошоци остануваат високи, што ја прави долгорочната конкурентност речиси невозможна, додека Европа ризикува нов бран на увозна зависност во критични индустриски области.

Според последните податоци на „Фајненшл тајмс“, повикувајќи се на Европскиот совет за хемиска индустрија (Цефик), инвестициите во хемискиот сектор во Европа минатата година се намалиле за драматични 80 проценти. Цефик предупредува дека затворањето на фабрики се зголемило шесткратно во однос на 2022 година и се очекува до 2025 година да достигне 37 милиони тони, што претставува околу девет проценти од вкупниот капацитет. Последицата од ова е загуба на околу 20.000 работни места и сериозно намалување на инвестициите, доведувајќи го секторот на работ на колапс.

„Секторот е под екстремен притисок и веќе експлодира. Не е прашање дали е пет или дванаесет часот, туку дека итноста е неизбежна“, изјави претседателот на Цефик, Марко Менсинк. Тој додаде дека стапката на затворање на капацитетите се дуплирала во една година, додека годишните инвестиции практично се преполовиле и се сведоа на минимални нивоа. Според него, ситуацијата бара одлучувачки мерки со конкретен ефект врз фабриките оваа година.

Хемиската индустрија е клучен столб на европската економија и основен снабдувач на суровини за голем број други сектори, вклучувајќи автомобилската, одбранбената и технолошката индустрија. Во 2024 година, секторот генерирал повеќе од 600 милијарди евра приходи, но дел од оваа бројка прикрива драстичен пад на глобалното значење на европските компании, чиј удел на светскиот пазар се намалил од 27 проценти во 2004 година на само 12,6 проценти во 2024 година.

Причините за оваа криза се повеќеслојни. Не е само последица на санкциите против Русија и губењето на евтината енергија од Исток. Пристапот до евтин гас и електрична енергија е критичен за конкурентноста на индустријата која зависи од суровини од нафта и гас и има огромни потреби од енергија за производство. Денешните високи цени на енергијата во Европа го разнишуваат целокупниот сектор, особено енергетски интензивните производствени линии, меѓу кои хемијата е меѓу најпогодените.

Регулативите на Европската Унија за климатска политика дополнително го зголемуваат притисокот. Со години Брисел ја поставува конкурентноста зад намалувањето на емисиите, а воведувањето на CBAM – механизам за оданочување на увозот со висока јаглеродна интензивност – сè уште не успева да го спречи губењето на пазарот за европските компании.

Додека Европа губи, Кина изградува нови капацитети со поголема брзина од онаа што ја бара глобалната побарувачка. На пример, кинеските фабрики за моноетилен гликол, кој е основна компонента за полиестер, создаваат дополнителен притисок врз европските компании со високи трошоци, дури и кога не работат со полн капацитет. Дополнително, компаниите од САД го користат понискиот трошок за енергија и пофлексибилната регулаторна рамка за да ја зајакнат својата конкуренција, особено по трговскиот договор меѓу Вашингтон и Брисел.

Последиците се веќе видливи. Саудиска SABIC ги продаде своите европски средства, Дау најави затворање на повеќе фабрики во Германија, Ексон размислува за повлекување, а некои производители веќе поднесоа барања за несолвентност. Ова ја става целата индустрија во ризик и сериозно го загрозува снабдувањето за други критични сектори.

Менсинк предупредува дека хемијата е „мајка на сите индустрии“ и дека колапсот на секторот директно го загрозува автомобилската и одбранбената индустрија во Европа. „Се распаѓа пред нашите очи и без радикална промена на политичките приоритети, ситуацијата ќе стане непремостлива“, заклучува тој.

Доколку намалувањето на емисиите остане апсолутен приоритет без да се обезбеди конкурентност и стабилност на индустријата, европската хемиска индустрија ќе продолжи да губи капацитет, инвестиции и глобално влијание, а времето игра против Европа.