Од студентскиот кампус во Љубљана до сопствена креативна агенција: Македонецот што ја гради кариерата во Словенија

Секоја година, стотици млади од Македонија размислуваат да студираат надвор од земјата за да ја следат својата страст и да се стекнат со меѓународно искуство. Никола Стојановски од Скопје го избра Универзитетот за применети науки во Љубљана, каде што започна студии по графички дизајн во 2021 година. По четиригодишни студии, со диплома во рака, тој реши да остане во Словенија и да го започне својот сопствен бизнис – креативната агенција „StudioLUMA“. Во интервјуто за нашиот портал, Никола детално раскажува за предизвиците на студирањето, стартот на бизнисот и како словенечката држава му помогна да го оствари својот сон, во споредба со тешкотиите со кои би се соочил во Македонија.

Никола, што те привлече да студираш графички дизајн во Словенија и зошто го избра токму Универзитетот за применети науки во Љубљана? Дали имаше нешто во средношколските денови што те инспирираше за овој избор?

„Уште во средношколските денови бев фасциниран од визуелната комуникација, и секогаш сакав да направам нешто што ќе остави впечаток врз луѓето. Графичкиот дизајн ми се чинеше како најконкретен начин да ја изразам својата креативност и да ја претворам во професионална кариера. Кога почнав да истражувам опции, Словенија ми се чинеше идеална – блиску е, јазикот е сличен, а квалитетот на образованието е многу висок. Универзитетот за применети науки во Љубљана има програма која комбинира теорија со практична работа, и тоа ме привлекуваше. Тука не учиш само како да користиш софтвери или алатки, туку и како да работиш на реални проекти со компании, како да изградиш портфолио и да разбереш што навистина бара пазарот.

Во Македонија, пак, немав можност за ваков тип на практична настава. Кај нас, дизајнерите најчесто учат само теорија, и студиските програми ретко нудат вистинска поврзаност со индустријата. Дури и кога имаш амбиција и идеи, тешко е да се најде ментор или компанија каде би можел да работиш на реални проекти за време на студиите. Тоа е една од главните разлики – во Словенија добиваш поддршка и структура уште од почетокот.“

Кога пристигна во Словенија, какви беа првите предизвици при адаптацијата – јазикот, културата, студиските обврски – и како тие искуства те обликуваа како дизајнер и личност?

„Заминав во септември 2021 година. Првите месеци беа многу динамични и предизвикувачки. Требаше да се навикнам на нов јазик, нов систем на предавања и културни разлики. Но, нешто што навистина ми помогна беше поддршката од универзитетот – имаше ментори, студентски клубови, работилници, и постојано можност за практична работа. Првиот проект што го добив беше за локална стартап компанија која сакаше брендирање за нивниот нов производ. Тоа ми даде прилика да применам знаење од предавањата и да научам како да комуницирам со клиент, да поставам рокови, и да ја прикажам мојата креативност во реален контекст.

Слични можности во Македонија се многу ограничени. Дури и ако студирате на добар факултет, ретко имате директен контакт со индустријата, и многу проекти се чисто академски, без вистинска примена. Во Словенија, за само неколку месеци можеш да изградиш портфолио што е вредно за идните клиенти и што те прави конкурентен на пазарот.“

По дипломирањето, зошто реши да останеш во Словенија и да започнеш свој бизнис? Кои беа твоите први идеи за „StudioLUMA“ и што те мотивираше најмногу – финансиски аспекти или креативна слобода?

„Дипломирав во јуни 2025 година. Веднаш по завршувањето, знаев дека сакам да останам во Словенија и да започнам нешто свое. Идејата за ‘StudioLUMA’ се роди од тоа што гледав колку малите компании и стартапите имаат потреба од квалитетен визуелен идентитет, а немаат ресурси да ангажираат големи агенции. Сакав да создадам место каде млади дизајнери ќе можат да реализираат проекти за клиенти од различни индустрии – од малопродажба, преку технолошки стартапи, до социјални и културни организации.

Во Македонија, старт на ваков тип бизнис би бил многу потежок. Иако има талентирани дизајнери, недостасува финансиска поддршка, грантови за млади претприемачи, па дури и инфраструктура за поврзување со клиенти. Во Словенија, пак, можеш да аплицираш за стартап-грантови, да добиеш помош за опрема и маркетинг, и да имаш директен контакт со ментори кои веќе имаат искуство во индустријата. Тоа создава сосема друга динамика за младите кои сакаат да започнат бизнис.“

Какви беа првите месеци на бизнисот? Кои предизвици најмногу те тестираа, како ги решаваше, и на каква поддршка од државата се потпре, во споредба со тоа како би било во Македонија?

„Почетоците беа многу динамични, полни со учење и експериментирање. Регистрацијата на бизнисот во Словенија траеше само неколку дена и беше многу транспарентна. Веднаш аплицирав за стартап-грант за млади претприемачи, што покри дел од трошоците за опрема, софтвер, веб-страница и рекламирање. Имав и ментор кој редовно ми даваше совети за финансии, маркетинг, стратегија за клиенти и развој на тимот.

Првиот клиент го добив три недели по регистрацијата на компанијата – мала стартап компанија од Љубљана која сакаше брендирање на нов производ. За само неколку месеци, преку мрежата контакти што ја изградив за време на студиите, започнав да работам и со клиенти од другите делови на Словенија и од Хрватска.

Во Македонија, вакво нешто е речиси невозможно. Процесот на регистрација е бавен, финансиската поддршка е ограничена, и тешко е да се најдат ментори кои се подготвени да инвестираат време и знаење во млади претприемачи. Затоа, разликата е огромна – во Словенија добиваш структура и поддршка уште од првиот ден, додека во Македонија сè зависи од твојот личен труд и контакти.“

Како го оценуваш пристапот на Словенија и Македонија кон младите претприемачи? Дали можеш да дадеш пример за некој грант, менторство или инфраструктура што ти помогна во Словенија и што недостига во Македонија?

„Разликата е огромна и многу јасна во практиката. Во Словенија имаш систем на грантови и субвенции за стартапи, обуки за бизнис и маркетинг, ментори кои веќе имаат искуство и се подготвени да помогнат, како и инкубатори и хабови каде можеш да ги споделиш идеите и да добиеш контакти. Овие ресурси ти овозможуваат да се фокусираш на развојот на бизнисот, а не само на преживување. Дури и со малку почетен капитал можеш да го започнеш бизнисот и да добиеш први клиенти.

Во Македонија, такви можности практично не постојат. Грантовите се малку и тешко се доаѓаат, менторството е слабо организирано, и често се соочуваш со административни пречки и непредвидливи трошоци. Словенија ја гледам како држава која ја стимулира креативноста и иновацијата, додека Македонија за жал има многу ограничувања кои го отежнуваат стартап-патот за младите претприемачи.“

Какви се твоите идни планови за „StudioLUMA“ – да останеш во Словенија, да се прошириш регионално или меѓународно? Како би изгледала таа патека ако ја започнуваше од Македонија?

„Мојата визија за ‘StudioLUMA’ е да прерасне во агенција со повеќе од десетина вработени, каде младите таленти од Словенија и Балканот ќе можат да развиваат свои креативни проекти и да учат од искусни професионалци. Исто така, сакам да се прошириме на странски пазари, особено во ЕУ, бидејќи словенечката инфраструктура и поддршка ја олеснуваат меѓународната соработка.

Мојата порака до младите од Македонија е дека ако имаш идеја и се наоѓаш во средина што те поддржува, успехот е реален. Претприемништвото бара храброст, упорност и систем на поддршка. Словенија ги обезбедува сите овие услови, додека во Македонија младите често мора да ги надоместуваат тие недостатоци со сопствени ресурси, време и мрежи на контакти. Ако државата инвестира повеќе во младите, во старт-ап културата и креативноста, можеби повеќе талентирани млади луѓе би останале и тука, а не би морале да заминуваат.“