Македонската економија бележи раст, инвестициите се зголемуваат, градежништвото се развива, а економските показатели испраќаат пораки за напредок. На хартија, сликата изгледа охрабрувачки. Но ако ги оставиме настрана процентите и статистичките извештаи и разговараме со млад човек што се обидува да започне самостоен живот во Македонија, ќе добиеме поинаква перспектива. За него економскиот раст не се мери во проценти од бруто-домашниот производ, туку во можноста да најде пристојна работа, да изнајми или купи стан, да заштеди нешто од платата и да планира иднина без постојан финансиски страв.

Според неодамна објавените економски анализи, македонскиот бруто-домашен производ во вториот квартал од 2026 година пораснал за 4,3 проценти. Тоа е позитивен показател што заслужува внимание, особено во време на глобални економски неизвесности. Но растот на економијата сам по себе не гарантира дека придобивките рамномерно ќе се почувствуваат кај сите граѓани. А токму младите се една од групите кај кои разликата меѓу економските резултати и секојдневната реалност може да биде најизразена.

За млад човек што има дваесет и пет или триесет години, прашањето не е само дали економијата расте, туку дали неговите лични можности растат со истото темпо. Дали денес полесно може да се вработи во професијата за која се образувал? Дали неговата плата му овозможува поголема финансиска независност? Дали може да размислува за сопствен дом без задолжување што ќе го следи во следните три децении? И можеби најважно, дали има чувство дека вложениот труд ќе му овозможи подобар живот отколку што имале неговите родители?

Една од најголемите противречности на современата македонска економија е што во исто време можеме да зборуваме за економски раст и за генерација што тешко доаѓа до сопствена финансиска стабилност. Младите не бараат нужно луксуз, ниту сите очекуваат високи плати веднаш по завршувањето на образованието. Но разумно е да очекуваат дека редовната работа, образованието и професионалното усовршување ќе им овозможат постепено да изградат независен живот.

Особено чувствително е прашањето за домувањето. Во последните години недвижностите станаа една од најчесто дискутираните економски теми, а растот на цените создава дополнителен притисок врз младите што првпат се обидуваат да купат стан. Додека за сопствениците на недвижности повисоките цени можат да претставуваат зголемување на вредноста на нивниот имот, за младите купувачи тие значат поголемо учество, повисок кредит и повеќегодишна финансиска обврска.

Тука се појавува еден интересен парадокс. Градежништвото може да биде значаен двигател на економскиот раст, но зголемената градежна активност не мора автоматски да значи и подостапно домување. Може да се градат нови станбени комплекси, да се реализираат големи инвестиции и да расте вредноста на градежниот сектор, а младите и понатаму да чувствуваат дека сопствениот стан станува сè понедостижен. Ако економскиот развој создава повеќе недвижности, но не и повеќе можности младите да живеат во нив, тогаш оправдано е да се прашаме кому најмногу му користи таквиот раст.

Слична противречност постои и на пазарот на трудот. Работодавците сè почесто зборуваат за недостиг од квалификувани работници, додека дел од младите се жалат дека не можат да најдат работа со соодветни услови и плата. Овие две појави не мора да се исклучуваат. Можно е истовремено да постои недостиг од кадар во одредени професии и недостиг од квалитетни работни места што нудат можност за професионален развој и финансиска сигурност.

Во јавноста често се слуша дека младите имаат преголеми очекувања, дека не сакаат да работат или дека бараат високи плати без доволно искуство. Секако, постојат млади луѓе што имаат нереални очекувања, исто како што постојат и работодавци што нудат несоодветни услови. Но генерализирањето не го решава проблемот. Наместо да се прашуваме зошто младите не прифаќаат одредени работни места, можеби треба да прашаме дали тие работни места обезбедуваат реална можност за самостоен живот.

Платата не е само бројка што се појавува на банкарската сметка. Таа е основа за секоја поголема животна одлука. Од неа зависи дали млад човек ќе може да живее одвоено од родителите, да формира семејство, да инвестира во дополнително образование или да започне сопствен бизнис. Кога најголемиот дел од приходите се троши за основни потреби, финансиската независност останува цел што постојано се одложува.

Дополнителен проблем е што економските очекувања на младите се менуваат побрзо од можностите што ги нуди домашниот пазар. Денешните генерации преку интернет имаат непосреден увид во платите, работните услови и животниот стандард во други европски земји. Тие можат да споредуваат професии, компании и можности, а географските граници веќе не претставуваат толку голема пречка за барање работа во странство. Затоа Македонија не се натпреварува само со сопственото минато, туку и со економските можности што им се достапни на младите надвор од нејзините граници.

Токму затоа иселувањето не треба да се разгледува исклучиво како прашање на патриотизам или лична желба за подобар живот. За многумина тоа е економска пресметка. Ако млад инженер, медицински работник или квалификуван занаетчија може во друга земја да добие подобри услови, поголема сигурност и појасни можности за напредување, одлуката да замине не мора да значи дека не ја сака Македонија. Може едноставно да значи дека не гледа доволно убедлива економска перспектива дома.

Сепак, не би било праведно да се тврди дека сите млади во Македонија се во иста положба. Постојат млади професионалци што успешно градат кариери, развиваат компании, работат за странски пазари и остваруваат приходи што им овозможуваат квалитетен живот. Но токму разликите меѓу нивните можности и можностите на останатите отвораат важно прашање: дали економскиот раст создава поширока средна класа или придобивките се концентрираат кај одредени професии, сектори и групи?

Во оваа приказна особено важна е улогата на образованието. Со години им порачуваме на младите дека треба да учат, да стекнуваат дипломи и да се усовршуваат. Но образованието има вистинска економска вредност само кога постои пазар што може да го препознае и соодветно да го награди стекнатото знаење. Ако млад човек вложи години во образование, а потоа се соочи со ограничени можности за вработување и напредување, разочарувањето не е само лично. Тоа претставува и изгубена можност за економијата.

Истовремено, не смееме да го потцениме претприемачкиот потенцијал на младите. Македонија има потреба од генерации што нема само да бараат работни места, туку и ќе создаваат нови компании, производи и услуги. Но започнувањето бизнис бара повеќе од добра идеја и мотивација. Потребни се пристап до капитал, предвидливи правила, деловна поддршка и пазар што овозможува раст. Младите не можат да бидат двигатели на економијата ако секој обид за самостојна иницијатива е придружен со несразмерно голем финансиски ризик.

Затоа сметам дека економскиот успех на Македонија не треба да го оценуваме само според растот на БДП, извозот или инвестициите. Треба да поставиме и неколку поедноставни прашања. Колку млади можат да живеат самостојно од својата плата? Колку можат да купат прв стан без прекумерно задолжување? Колку гледаат реална можност за професионален напредок во сопствената држава? И колку од нив ја планираат иднината во Македонија затоа што навистина веруваат во можностите што ги имаат тука?

Овие прашања не го негираат значењето на економскиот раст. Напротив, тие му даваат вистинска смисла. Растот е неопходен за подобри плати, нови инвестиции и поголема продуктивност, но неговата вредност треба да се препознае и во секојдневниот живот на граѓаните. Економијата не постои само за да произведува повисоки показатели, туку и за да создава услови во кои луѓето можат да живеат посигурно и подостоинствено.

Можеби најголемиот предизвик за Македонија во следните години нема да биде само како да постигне повисок економски раст, туку како тој раст да го претвори во реални можности за генерациите што допрва треба да ја градат нејзината иднина. Бидејќи младите не ја оценуваат економијата според оптимистичките изјави, туку според можностите што ги имаат кога ќе заврши работниот ден и ќе ги пресметаат своите месечни трошоци.

На крајот, една држава може да има позитивни економски показатели, нови згради, инвестиции и растечки компании, а сепак да се соочува со генерација што не гледа доволно причини да остане. Тоа е противречност што не може да се реши само со статистика или со повици за трпение. Потребни се економски политики што ќе ја направат самостојноста достижна, трудот исплатлив, а иднината попредвидлива.

Зашто вистинскиот успех на македонската економија нема да биде само во тоа колку проценти пораснал БДП, туку и во тоа колку млади луѓе ќе можат со сопствениот труд да изградат живот во Македонија. И можеби најважниот показател за нашиот развој ќе биде моментот кога младите нема да мора да избираат меѓу земјата во која сакаат да живеат и земјата во која можат достоинствено да заработуваат.

Николова К.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *