Македонските граѓани чуваат сè повеќе пари во банките, но истовремено расте и износот на нивните кредитни обврски. На крајот од септември 2026 година, депозитите на домаќинствата достигнале околу 7,6 милијарди евра, додека кредитите изнесувале речиси 5 милијарди евра. Разликата од приближно 2,6 милијарди евра покажува дека на ниво на целото население заштедите се поголеми од задолжувањето, но зад овие бројки се крие многу посложена слика за финансиската состојба на македонските семејства.

Податоците за банкарскиот сектор покажуваат дека граѓаните остануваат неговиот најголем извор на депозити, додека кредитирањето продолжува да се зголемува. Ваквите движења укажуваат на раст на финансиската активност, но отвораат и прашања за распределбата на парите, куповната моќ и способноста на домаќинствата да создаваат долгорочна финансиска сигурност. Особено е важно што зголемувањето на вкупните депозити не значи автоматски дека поголеми заштеди имаат сите граѓани.

Заклучно со 30 септември 2026 година, вкупните депозити во анализираниот банкарски сектор достигнале 11,2 милијарди евра. Во истиот период претходната година тие изнесувале околу 10,2 милијарди евра, што значи дека за дванаесет месеци депозитната база се зголемила за приближно една милијарда евра. Станува збор за раст од речиси 10 проценти, што покажува дека во банките се акумулираат сè поголеми финансиски средства.

Најголемиот дел од овие пари им припаѓа на домаќинствата. Со депозити од околу 7,6 милијарди евра, граѓаните учествуваат со приближно 68 проценти во вкупната депозитна база на банките. Тоа значи дека речиси седум од секои десет евра што се чуваат како депозити во анализираниот сектор се средства на населението. Компаниите, односно нефинансиските друштва, располагаат со околу 3,3 милијарди евра депозити, што е значително помал износ во споредба со заштедите на домаќинствата.

Овие податоци ја потврдуваат важната улога што ја имаат граѓаните во финансирањето на банкарскиот систем. Парите што населението ги чува на трансакциски, штедни и други депозитни сметки претставуваат значаен дел од средствата со кои располагаат банките. Преку своето работење, банките дел од прибраните средства ги насочуваат кон кредитирање на населението и стопанството, со што депозитите имаат поширока улога во економската активност.

Но растот на заштедите не е единствениот тренд што го покажуваат најновите бројки. Во исто време, значително се зголемува и износот на кредитите што банките им ги одобруваат на граѓаните и компаниите. Вкупните бруто-кредити на крајот од септември достигнале околу 9,9 милијарди евра, наспроти 8,7 милијарди евра една година претходно. Тоа претставува зголемување од приближно 1,2 милијарди евра, односно раст од речиси 14 проценти.

Особено интересно е што задолжувањето на домаќинствата и компаниите е речиси изедначено. Граѓаните имаат кредитни обврски од околу 5 милијарди евра, додека задолжувањето на нефинансиските компании достигнува приближно 4,9 милијарди евра. Ова покажува дека населението не е само главен извор на депозити, туку и еден од двата најголеми корисници на банкарските кредити.

Кредитите на домаќинствата имаат различна намена. Дел од нив се користат за купување станови и куќи, други за автомобили, опремување на домот или финансирање поголеми семејни трошоци, додека потрошувачките кредити овозможуваат пристап до средства што граѓаните ги отплаќаат во подолг период. Зголемувањето на кредитирањето може да биде поврзано со поголема потрошувачка и инвестиции во домувањето, но истовремено значи и повисоки обврски за редовна отплата.

Токму тука се појавува еден од најинтересните парадокси во македонската економија. Додека едни домаќинства успеваат да издвојуваат средства за штедење, други користат кредити за да финансираат големи набавки или да ги распределат трошоците во подолг временски период. Поради тоа, не може да се заклучи дека граѓаните кои имаат заштеди се истите оние што имаат кредити, ниту дека секое семејство располага со повеќе пари отколку што должи.

Разликата од 2,6 милијарди евра меѓу депозитите и кредитите на населението е позитивна на агрегатно ниво, но не ја покажува распределбата на финансиските средства. Можно е значителен дел од заштедите да биде концентриран кај домаќинства со повисоки приходи, додека други семејства располагаат со многу помали резерви или воопшто немаат заштедени средства. Истовремено, одредени граѓани можат да имаат и значителни депозити и активни кредити, особено кога станува збор за долгорочно финансирање на недвижности.

Затоа вкупниот износ на банкарските депозити не треба да се толкува како директен показател за животниот стандард на просечното македонско семејство. За таква процена се потребни дополнителни информации за распределбата на приходите, висината на индивидуалните заштеди, бројот на задолжени домаќинства и нивните месечни кредитни обврски. Без овие податоци, милијардите евра во банкарскиот систем покажуваат колку пари се акумулирани, но не и колку финансиски сигурно живее секој граѓанин.

Дополнително, растот на депозитите не мора секогаш да значи и еднакво зголемување на реалната вредност на заштедите. Ако цените на производите и услугите растат, парите што се чуваат во банка со текот на времето можат да купат помалку отколку претходно, особено кога каматните приходи не го надоместуваат растот на трошоците за живот. Поради тоа, номиналниот раст на штедењето треба да се разгледува заедно со инфлацијата и движењето на платите.

Од друга страна, задолжувањето не мора автоматски да биде знак за финансиски проблеми. Станбен кредит што овозможува купување сопствен дом има поинаква економска улога од задолжување за тековна потрошувачка. Слично на тоа, кредитите на компаниите можат да бидат искористени за набавка на машини, проширување на производството или отворање нови работни места. Клучното прашање е дали кредитите создаваат долгорочна вредност и дали должниците располагаат со доволно приходи за редовно да ги исполнуваат обврските.

За банките, истовремениот раст на депозитите и кредитите значи проширување на обемот на работењето. Поголемата депозитна база обезбедува значаен извор на финансирање, додека кредитната активност создава можности за приходи од камати. Но поголемото кредитно портфолио бара и внимателно управување со ризиците, бидејќи способноста на граѓаните и компаниите да ги отплаќаат долговите зависи од нивните приходи и од пошироките економски услови.

На ниво на анализираниот банкарски сектор, депозитите од 11,2 милијарди евра се за приближно 1,3 милијарди евра повисоки од вкупните бруто-кредити. Овој однос покажува дека депозитната база е поголема од кредитното портфолио, но сам по себе не е доволен за да се оцени финансиската стабилност на банките. За целосна слика се потребни и податоци за капиталот, ликвидните средства, квалитетот на кредитите и другите финансиски показатели.

Покрај тоа, растот на кредитирањето е побрз од растот на депозитите во разгледуваниот период. Додека депозитите се зголемиле за околу една милијарда евра, кредитното портфолио пораснало за приближно 1,2 милијарди евра. Оваа разлика не мора да претставува проблем, но покажува дека банките го прошируваат кредитирањето со побрзо темпо од акумулирањето нови депозити. Доколку таквиот тренд продолжи, значењето на внимателното управување со финансиските ресурси дополнително ќе се зголемува.

За македонската економија, особено важно е како ќе се користат средствата што се пласираат преку банкарските кредити. Кредитирањето што поттикнува продуктивни инвестиции, развој на компаниите и создавање нови работни места може да има позитивен ефект врз економскиот раст. Наспроти тоа, прекумерното задолжување за потрошувачка, без соодветен раст на приходите, може да го зголеми финансискиот притисок врз домаќинствата.

Истовремено, високото ниво на депозити отвора прашање колкав дел од заштедите може да се насочи кон инвестиции што ќе создаваат дополнителна економска вредност. За граѓаните, штедењето е важен инструмент за финансиска сигурност, особено во периоди на неизвесност. Но за пошироката економија, значајно е постоењето услови во кои расположливиот капитал може да поддржи одржливи инвестиции и долгорочен развој.

Најновите податоци затоа откриваат две паралелни движења. Македонските граѓани и компании чуваат сè повеќе пари во банките, но истовремено користат и сè повеќе кредитни средства. Тоа е показател за растечкиот обем на банкарското работење, но не дава конечен одговор на прашањето дали финансиската состојба на населението навистина се подобрува.

Бројките од 7,6 милијарди евра депозити и речиси 5 милијарди евра кредити покажуваат дека македонските домаќинства имаат значајна улога во финансискиот систем. Сепак, вистинската слика за животниот стандард не се наоѓа само во вкупните милијарди, туку и во тоа колку семејства можат редовно да штедат, колку се задолжени и колкав дел од месечните приходи им останува по плаќањето на основните трошоци.

Затоа најважното прашање не е само колку пари имаат Македонците во банките, туку како тие средства се распределени меѓу населението. Растот на депозитите и кредитите може да биде знак за поголема финансиска активност, но вистинскиот економски напредок ќе се почувствува тогаш кога повеќе домаќинства ќе можат истовремено да ги покриваат секојдневните потреби, да ги отплаќаат своите обврски и да создаваат заштеда за иднината.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *